Tin Kinh tế- xã hội  > Kinh tế thế giới

Một số tác động của căng thẳng Nga-Ukraine tới kinh tế Việt Nam

Cập nhật lúc: 27/06/2022 02:39:00 PM

1. Tác động chung

Căng thẳng Nga - Ukraine và các biện pháp cấm vận của Mỹ, EU và các nước khác đã gây ra thiếu hụt và tăng giá hàng loạt hàng hoá như dầu khí, ngũ cốc và một số khoáng sản chiến lược. Bên cạnh đó, việc giao dịch với các doanh nghiệp Nga sẽ trở nên phức tạp hơn nhiều. Tình trạng này sẽ gây thiếu hụt, chậm trễ và tăng chi phí trong dây chuyền sản xuất của nhiều ngành công nghiệp. Ngoài ra, khi đồng Ruble mất giá cũng sẽ ảnh hưởng đến nguồn thu và ngoại tệ của các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.

Là một quốc gia có độ mở về nền kinh tế khá lớn, tham gia nhiều hiệp định thương mại, Việt Nam cũng sẽ bị ảnh hưởng từ căng thẳng Nga-Ukraine, nhất là trong giai đoạn nước ta đang phục hồi nền kinh tế. Theo các chuyên gia, tác động trực tiếp của xung đột lần này lên kinh tế Việt Nam, thậm chí khu vực Đông Nam Á không quá lớn bởi quy mô GDP danh nghĩa của Nga không lớn, khoảng 1.600 tỷ USD, với cơ cấu xuất nhập khẩu được xem là của một quốc gia đang phát triển (do chủ yếu xuất khẩu hàng nguyên liệu thô, không xuất khẩu thiết bị, sản phẩm có công nghệ cao; nhập khẩu hàng tiêu dùng, ít nhập máy móc). Độ mở kinh tế của Nga bằng khoảng 50% GDP, không cao nếu so với các nền kinh tế mở. Với Việt Nam, kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Liên bang Nga tính đến cuối năm 2021 đạt khoảng 7,3 tỷ USD, trong đó kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Nga đạt khoảng 4,5 tỷ USD, tức là chỉ chiếm khoảng hơn 1% so với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam. Do đó, một số doanh nghiệp làm ăn trực tiếp với Nga có thể sẽ bị ảnh hưởng, nhưng tác động vụ việc đến tổng thể kinh tế Việt Nam không nhiều.

Bên cạnh đó, việc EU và các nước đang áp dụng các lệnh trừng phạt, trong đó cấm nhập khẩu từ Nga các mặt hàng lại là cơ hội cho Việt Nam có thể tăng cường xuất khẩu, chẳng hạn gạo và các loại nông phẩm lương thực sang thị trường EU (thị trường vốn có nhu cầu cao, mỗi năm nhập khoảng 160 tỷ USD) để thay thế hàng từ Nga và Ukraine. Ngoài ra, hiện một số mặt hàng mà Việt Nam nhập nhiều từ Nga như lúa mì, ngô cũng là những mặt hàng mà Mỹ sản xuất rất nhiều. Việc chuyển hướng nhập khẩu các mặt hàng từ Mỹ cũng là giải pháp bù đắp thiếu hụt nguyên liệu, góp phần làm cân bằng hơn cán cân thanh toán, và đa dạng hóa nguồn cung. Tuy nhiên, việc tìm nguồn cung mới cần có thời gian và tốn thêm chi phí cho doanh nghiệp.

2. Tác động tới xuất nhập khẩu của Việt Nam

Hiện nay, Nga và Ukraine đều là những đối tác thương mại truyền thống và quan trọng của Việt Nam tại khu vực Á - Âu. Năm 2021, kim ngạch thương mại song phương giữa Việt Nam và Nga đạt 5,5 tỷ USD tăng 13,8% so với năm 2020; kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và Ukraine đạt 720,5 triệu USD (tăng 50,6% so với năm 2020). Hai thị trường này chiếm trên 1,2% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam năm 2021.

Mặc dù tổng giá trị xuất nhập khẩu song phương Việt Nam với Nga và Ukraine là nhỏ, nhưng đây là 2 đối tác quan trọng trong một số mặt hàng. Ví dụ, Việt Nam nhập khẩu từ Nga nhiều nguyên liệu đầu vào cho sản xuất nông nghiệp trong nước như lúa mỳ (trong điều kiện bình thường có thể đến 1 triệu tấn, chiếm khoảng 20% tổng nhập khẩu lúa mỳ), ngô (3% tổng nhập khẩu ngô) làm thức ăn chăn nuôi; phân bón (10% tổng nhập khẩu phân bón); thịt và sản phẩm từ thịt; gỗ. Căng thẳng khiến việc nhập khẩu các mặt hàng trên bị gián đoạn, giá cả tăng (giá lúa mỳ, ngô… đã tăng lên khoảng 10-20%, giá phân bón tăng trên 20% trong thời gian gần đây), nguồn cung giảm, ảnh hưởng xấu đến nhiều ngành sản xuất. Doanh nghiệp xuất khẩu cũng đối mặt với khó khăn về tỷ giá khi đồng Ruble mất giá mạnh trong khi ký hợp đồng và mua nguyên liệu bằng USD.

Là một nước có độ mở lớn Việt Nam sẽ chịu ảnh hưởng không nhỏ từ biến động của thị trường quốc tế và ảnh hưởng ban đầu là về thương mại hàng hóa, cung cầu, giá cả, vận chuyển, lưu thông hàng hóa. Các biện pháp trừng phạt kinh tế mạnh mẽ của phương Tây cũng như phản ứng từ phía Nga đã gây ra tác động toàn diện và sâu sắc đến kinh tế thế giới, như: đứt gãy chuỗi cung ứng, phá giá đồng Ruble, giá năng lượng và nguyên liệu tăng cao, bất ổn thị trường chứng khoán toàn cầu… Điều này khiến xuất khẩu từ Việt Nam sang Nga và Ukraina sẽ có xu hướng giảm do do chi phí vận chuyển tăng, thanh toán quốc tế khó khăn và nhu cầu nhập khẩu giảm. Sự suy giảm tăng trưởng của các đối tác thương mại lớn cũng sẽ gián tiếp ảnh hưởng tới tình hình xuất khẩu của Việt Nam năm 2022.

3. Tác động tới dòng vốn đầu tư

Rủi ro an ninh và các lệnh trừng phạt sâu rộng của Mỹ, EU và Anh gây nhiều rủi ro cho gần 500 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của các công ty của các nước phương Tây tại Nga. Theo dữ liệu của UNCTAD, vốn đầu tư nước ngoài lũy kế tại Nga ở mức 446,7 tỷ USD vào cuối năm 2020. Xét theo lĩnh vực, bất động sản Nga thu hút FDI lớn nhất, tiếp đến là dầu khí và một số lĩnh vực công nghiệp, bao gồm thực phẩm và đồ uống và ô tô. Số phận của khoản đầu tư này hiện đang nằm trong sự cân bằng khi các đồng minh phương Tây đe dọa cắt các ngân hàng Nga khỏi thị trường tài chính châu Âu và Mỹ. Điều này sẽ ngăn các công ty xử lý hầu hết các hoạt động thương mại và đầu tư xuyên biên giới của mình ở trong và ngoài nước, tương tự như các quốc gia đã từng bị trừng phạt nặng nề khác như Iran. Do có nhiều công ty đa quốc gia có quan hệ với Nga, đặc biệt là thông qua nhiên liệu hóa thạch và các mặt hàng như lúa mì và paladi, các nước phương Tây đang đối mặt với áp lực phải cân bằng giữa các biện pháp trừng phạt khắc nghiệt và việc duy trì được nguồn cung cấp năng lượng và tài nguyên từ Nga.

Với thị trường bất động sản, căng thẳng giữa hai quốc gia cũng ảnh hưởng tới các thị trường nhà ở lớn hoặc tại các quốc gia lân cận ở nhiều mức độ khác nhau. Lạm phát leo thang khiến chi phí xây dựng tăng cao, ảnh hưởng đến toàn bộ các chủ nhà, người thuê nhà, người mua nhà tiềm năng và các nhà phát triển hoặc xây dựng. Theo Hiệp hội các nhà xây dựng quốc gia Mỹ (NAHB), giá vật liệu xây dựng đã tăng 22% do lạm phát. Giá gỗ xẻ đã tăng 40% chỉ trong vòng 13 tháng qua. Chi phí vật liệu và lãi suất thế chấp cao hơn sẽ cản trở khả năng chi trả cho nhà ở của người dân. Giá bất động sản tăng và áp lực lạm phát có xu hướng tăng khiến nhu cầu mua bất động sản của nhiều người dân tại các nước như Mỹ, châu Âu giảm. Tuy nhiên, tại nhiều nơi (như Phần Lan), giá bất động sản vẫn tăng do mất cân đối cung cầu và nhu cầu tìm đến tài sản an toàn.

Đối với Việt Nam, trước áp lực lạm phát và giá năng lượng tăng cao, và biến động lớn của giá vàng, đặc biệt là sau khi chiến sự tại Ukraine diễn ra, dòng tiền tiếp tục chảy vào thị trường bất động sản trong bối cảnh các nhà đầu tư muốn tìm nơi trú ẩn an toàn có thể gây tác động tiêu cực đến giá nhà đất và thổi bùng làn sóng đầu cơ tích trữ tài sản. Theo dữ liệu lớn (big data) của Batdongsan.com.vn, trong tháng 2/2022, nhu cầu tìm kiếm bất động sản tăng ở hầu hết các loại hình. Mức độ quan tâm đến bất động sản bán tăng trung bình 23% so với tháng 1/2022.

4. Tác động tới giá cả, lạm phát

Các biện pháp cấm vận chưa từng có nhằm vào Nga đẩy giá nguyên liệu, nhiên liệu và lương thực tăng cao. Tính từ đầu năm 2022, các yếu tố chính trị đẩy giá dầu thế giới đạt đỉnh trong 14 năm. Giá dầu đã tăng đột biến khoảng 60% kể từ đầu năm 2022. Giá lương thực thế giới đã tăng 13% trong tháng 3/2022, đạt mức cao kỷ lục mới do gián đoạn xuất khẩu ngũ cốc và dầu ăn.

Sự khan hiếm nguồn cung trên thị trường, cước vận chuyển tăng cũng là nguyên nhân đẩy giá cả các mặt hàng nguyên liệu trên thế giới lên cao hơn. Giá các mặt hàng như than, quặng sắt, thép… đều tăng mạnh. Cùng với giá nhiều nguyên vật liệu khác, giá phân bón cũng biến động tăng vọt, ở mức cao nhất trong khoảng 50 năm.

Căng thẳng còn đẩy giá nguyên liệu thô cho sản xuất tăng cao, từ đó làm gia tăng áp lực lạm phát toàn cầu. Sự gián đoạn nguồn cung đối với các nguyên liệu thô sử dụng nhiều năng lượng dự báo có thể sẽ kéo dài trong năm 2022-23, và tại châu Á tình hình này sẽ đặc biệt nghiêm trọng ở các thị trường như Trung Quốc và Indonesia. Đối với sản xuất nông nghiệp, giá phân bón tăng chóng mặt do căng thẳng Nga - Ukraine khiến nông dân trên toàn cầu phải thu hẹp việc sản xuất nông nghiệp. Điều này đang đẩy thế giới đến trước bờ vực của khủng hoảng lương thực.

Giá năng lượng, nguyên liệu, lương thực tăng cao góp phần làm tăng lạm phát trên diện rộng khi các nền kinh tế đang phục hồi sau đại dịch COVID-19. Lạm phát tại Mỹ tiếp tục tăng mạnh ở mức 8,5% trong tháng 3/2022 do giá dầu ở nước này tăng 30% và giảm nhẹ ở mức 8,3% vào tháng 4. Lạm phát tại Mỹ khó có thể giảm xuống mức trước đại dịch và sẽ duy trì trên mục tiêu 2% của Fed trong một thời gian dài khi nguồn cung tiếp tục bị gián đoạn và giá lương thực luôn duy trì ở mức cao. Tại khu vực đồng Euro, lạm phát đã tăng lên 7,5% vào tháng 3/2022 chủ yếu do giá năng lượng cao. Đối với các quốc gia thành viên quan trọng của EU thì lạm phát ở Đức đã tăng 7,6%, Pháp là 5,1%, Italia là 7,0% và Tây Ban Nha là 9,8%. Ngân hàng trung ương của các quốc gia trong EU đã bắt đầu tăng lãi suất để kiềm chế đà tăng lạm phát.

Ngoài những nền kinh tế lớn, giá xăng dầu tăng cao cũng gây ra những ảnh hưởng không nhỏ đến các nền kinh tế châu Á. Với hai quốc gia có tỷ lệ lạm phát thấp là Trung Quốc và Nhật Bản, giá xăng dầu đang bó hẹp lợi nhuận của doanh nghiệp, giảm sức tiêu dùng và làm chậm nhu cầu về hàng xuất khẩu là nguy cơ khiến duy trì mức lạm phát thấp tại hai nước này khó bền vững.

Với Việt Nam, căng thẳng Nga-Ukraine đã tác động đến giá một số nhóm hàng trong nước, đặc biệt là nhóm giá giao thông. Tính đến hết quí I/2022 giá dầu thế giới đã tăng khoảng 1,7 lần so với cùng kỳ năm trước, đã khiến cho giá xăng trong nước liên tục điều chỉnh tăng từ đầu năm tới nay. Tính đến hết tháng 4/2022 nhóm giá giao thông đã tăng 16,6% so với cùng kỳ năm trước. Nhóm giá lương thực, thực phẩm trong nước tương đối ổn định vì Việt Nam không phụ thuộc vào hàng nhập khẩu với nhóm hàng hóa này. Tuy nhiên, giá lương thực trong nước cũng đang có xu hướng tăng lên, tính đến hết tháng 4/2022 giá lương thực đã tăng hơn 2% so với cùng kỳ.

Căng thẳng Nga-Ukraine đã có nhiều tác động trực tiếp và gián tiếp khiến lạm phát tại Việt Nam có xu hướng tăng. Giá xăng dầu tăng cao đẩy chi phí sản xuất nhiều mặt hàng cũng như giá cước dịch vụ vận tải tăng. Tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng ở hai thị trường Nga và Ukraine ảnh hưởng lớn tới doanh nghiệp ngành thủy sản trong nước khi phần lớn các nguyên liệu đều được nhập khẩu từ Nga. Các đơn hàng liên tục bị hoãn, hủy dẫn đến tình trạng ùn ứ, chi phí phát sinh, khiến doanh nghiệp chịu nhiều tổn thất. Chỉ số giá sản xuất công nghiệp của Việt Nam tháng 4/2022 tăng 2,0% so với tháng trước và 9,4% so với cùng kỳ năm trước. Chỉ số giá tiêu dùng tháng 4/2022 cũng tăng 2,64% so với cùng kỳ năm trước, trong đó giá vật liệu xây dựng có tốc độ tăng cao nhất.

5. Tác động tới các ngành

Căng thẳng Nga-Ukraine làm gián đoạn chuỗi cung ứng, gây thiếu hụt nguyên vật liệu và giá cả hàng hóa tăng cao và tác động xấu tới hoạt động của doanh nghiệp trên khía cạnh giá đầu vào, chi phí vận chuyển, chậm giao hàng khi nhiều tuyến giao thông bị phong tỏa. Doanh nghiệp xuất khẩu tới Nga, Ukraine chịu tác động trực tiếp về thanh toán, rủi ro tỷ giá, hủy đơn hàng do các trừng phạt tài chính với Nga. Hoạt động xuất khẩu tháng 2/2022 bị ảnh hưởng và trong tương lai gần xuất khẩu tới Mỹ, EU, Trung Quốc có thể bị ảnh hưởng bởi căng thẳng này. Doanh nghiệp đang đối mặt với chi phí (chi phí vận tải và hậu cần, giá nguyên vật liệu và các chi phí đầu vào khác) liên tục tăng cao, vận chuyển khó khăn do thiếu tàu chở hàng, khan hiếm nguyên liệu và có khả năng phải tăng giá hàng hóa trong thời gian tới.

Xuất khẩu và tiêu thụ gạo và các sản phẩm gạo có thể tăng do các nước tăng dự trữ lương thực và doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi tìm nguyên liệu thay thế khi nhập khẩu từ Nga khó khăn.

Một số ngành sử dụng nguyên liệu nhập khẩu từ Nga như ngành chăn nuôi, trồng trọt, chế biến gỗ đối mặt trực tiếp với nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng, giá tăng cao và sẽ ảnh hưởng tới tình hình sản xuất, xuất khẩu trong thời gian tới.

Việc mở cửa hoàn toàn du lịch quốc tế từ ngày 15/3/2022 được kỳ vọng sẽ giúp khôi phục hoạt động du lịch (đón khách quốc tế và đưa khách Việt Nam ra nước ngoài) khi kỳ nghỉ hè sắp đến gần. Tuy nhiên, đồng RUB mất giá và xung đột tại Ukraine vẫn chưa hạ nhiệt gây nguy cơ không có khách du lịch từ Nga, thậm chí sẽ có rất ít du khách sau khi mở cửa. Năm 2019, khách du lịch Nga là 646,524 nghìn người, chiếm 3,6% tổng lượng khách du lịch quốc tế đến Việt Nam. Tuy chiếm số lượng không nhiều, nhưng khách du lịch Nga luôn là khách hàng mong đợi do có thời gian du lịch dài ngày và mức độ chi trả cao. Ngoài ra, các biện pháp cấm không phận, khiến đi lại khó khăn và chi phí tăng, thu nhập không tăng như kế hoạch, giá vé máy bay có thể tăng theo giá xăng dầu, khiến nhiều du khách quốc tế khác sẽ cân nhắc đi du lịch. Trước mắt, ngoài việc khó có khách Nga, cũng sẽ không có khách đi tour đến Nga sau ngày 15/3.   

6. Tác động tới hoạt động của doanh nghiệp

Trong ngắn hạn, căng thẳng tác động trực tiếp tới doanh nghiệp xuất và nhập khẩu hàng hóa với Nga và Ukraine. Doanh nghiệp xuất khẩu đối mặt với rủi ro tỷ giá, khó khăn trong thanh toán, rủi ro pháp lý khi giao hàng chậm tiến độ do vận chuyển khó khăn, rủi ro tranh chấp hay vi phạm hợp đồng, chi phí (chi phí vận tải và hậu cần, giá nguyên vật liệu và các chi phí đầu vào khác) liên tục tăng cao, vận chuyển khó khăn do thiếu tàu chở hàng, khan hiếm nguyên liệu và nguy cơ lượng xuất khẩu giảm. Doanh nghiệp sản xuất đối mặt với thách thức khan hiếm nguyên liệu, hàng hóa do đứt gãy chuỗi cung ứng; giá năng lượng, nguyên liệu và hàng hóa tăng cao.

Trong trung và dài hạn, các biện pháp trừng phạt Nga của phương Tây và bất ổn tại Nga, Ukraine ảnh hưởng tới những nỗ lực thúc đẩy quan hệ thương mại - đầu tư của Việt Nam với Nga và Liên minh hải quan Nga - Belarus - Kazakhstan. Các hoạt động xuất nhập khẩu, đầu tư, tài chính, du lịch… giữa Việt Nam với Nga và Ukraine sẽ bị ảnh hưởng đáng kể, đặc biệt khi phương Tây loại Nga ra khỏi SWIFT. Xuất khẩu hàng hóa của các doanh nghiệp Việt Nam sang Nga, Ukraine sẽ khó khăn do nhu cầu giảm, đồng Ruble mất giá. Bên cạnh đó chi phí đầu vào, nguyên vật liệu, vận tải, lưu kho bãi… tăng nhanh trong khi giá bán đầu ra chưa thể tăng tương ứng; rủi ro thanh toán, rủi ro tỷ giá khiến nhà nhập khẩu bên Nga sẽ yêu cầu chia sẻ, giảm giá. Doanh nghiệp phải tìm kiếm các nguồn cung khác (ngoài Nga), cấu trúc lại chuỗi cung ứng và phải chịu chi phí cao ở giai đoạn đầu.

Trích nguồn:NCIF
Tác giả: Ban Dự báo Kinh tế Ngành và Doanh nghiệp
  Email    In


 

Bình luận

Mã xác nhận:
Nhập mã xác nhận:
 

Tìm kiếm

Số lượt truy cập : 1097202