Tin Kinh tế- xã hội  > Kinh tế vĩ mô

Tình hình biến động kinh tế, địa chính trị thế giới 5 tháng đầu năm 2022

Cập nhật lúc: 29/06/2022 03:13:48 PM

1. Địa chính trị thế giới

Cuộc chiến Nga - Ukraine

Cuộc chiến giữa Nga và Ukraine bước vào giai đoạn kéo dài. Sau gần ba tháng giao tranh, lực lượng Nga thất thế tại vùng Kharkov, đồng thời không giành được thắng lợi nhanh chóng ở miền đông Ukraine. Chiến sự tại vùng Donbass đã trở thành cuộc đấu giằng co giữa Nga và Ukraine, đặc biệt là tại các khu vực có địa hình hiểm trở. Trong khi đó, những nỗ lực đàm phán đều được cả hai bên xác nhận đang rơi vào tình trạng đình trệ. Theo dự báo của các cơ quan tình báo quốc tế, tiến trình đàm phán giữa Nga và Ukraine sẽ phụ thuộc vào kết quả trên chiến trường ở Donbass. Sự bế tắc trong cuộc chiến này đang làm gia tăng lo ngại rằng Ukraine có thể là nguyên nhân khiến châu Âu có thể rơi vào vòng xoáy bất ổn trong nhiều tháng, thậm chí là nhiều năm tới. Việc đảm bảo an ninh năng lượng, lương thực là những vấn đề cần phải giải quyết trước mắt, trong khi những hỗ trợ khổng lồ mà phương Tây đang và cam kết sẽ dành cho Ukraine có thể làm tổn hại nghiêm trọng hơn đến nền kinh tế toàn cầu trong bối cảnh thế giới đang tiếp tục gồng mình để phục hồi sau đại dịch Covid-19 và tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu. Nếu cả Nga và Ukraine thực hiện thêm những động thái gây leo thang căng thẳng, nguy cơ xung đột lan rộng sẽ gia tăng.

Quan hệ Nga và phương Tây căng thẳng

Quan hệ Nga và châu Âu vốn đã căng thẳng phát sinh từ cuộc chiến Nga –Ukraine (châu Âu tuyên bố tiếp tục hỗ trợ cho Ucraina chống Nga trong cuộc chiến kéo dài và áp dụng nhiều biện pháp trừng phạt Nga), một loạt các sự kiện gần đây đã đẩy mối quan hệ giữa Nga và phương Tây ngày càng xấu đi. Lo sợ trước cuộc chiến phát động bởi Nga tại Ucraina, ngày 15/5, hai nước Bắc Âu là Phần Lan và Thụy Điển lần lượt thông báo ý định gia nhập Liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương (NATO). Với những quyết định này, Phần Lan được xem như chấm dứt thế trung lập duy trì từ hơn nửa thế kỷ nay – một điều kiện cho việc ký kết hiệp ước hòa bình với Nga, chấm dứt cuộc chiến với Liên Xô.  Về phía Thụy Điển, quyết định đệ đơn gia nhập NATO cũng chính thức kết thúc chính sách “không liên kết”  - kim chỉ nam cho đường lối đối ngoại của Thụy Điển từ hơn 200 năm qua. Tổng thống Nga Vladimir Putin ngày 16/5 nói rằng việc mở rộng NATO thực sự "là một vấn đề" đồng thời cảnh báo Nga sẽ có biện pháp phản ứng nếu NATO thiết lập cơ sở hạ tầng quân sự ở Thụy Điển và Phần Lan. Tuyên bố của ông Putin khiến các chuyên gia địa chính trị cho rằng Nga có thể tiến hành nhiều biện pháp ứng phó khi hai quốc gia Bắc Âu gia nhập NATO. Bên cạnh đó, các nước châu Âu gần đây tiếp tục thực hiện và thảo luận thêm các biện pháp trừng phạt đối nhằm vào lĩnh vực tài chính và ngân hàng của Nga. Gần một nửa số tài sản nước ngoài của Ngân hàng Trung ương Nga đã bị đóng băng vì các biện pháp trừng phạt.

Cảnh báo những rủi ro và tác động tới ngành doanh nghiệp Việt Nam

Cuộc chiến Nga-Ukraine kéo dài, đặc biệt mối quan hệ giữa Nga – châu Âu ngày càng căng thẳng với các biện pháp trừng phạt của phương Tây đối với Nga gia tăng đã và sẽ tiếp tục gây ra sự thiếu hụt, nâng giá nhiều loại hàng như dầu khí, ngũ cốc và một số khoáng sản chiến lược kéo dài. Tình trạng này sẽ gây thiếu hụt, chậm trễ và tăng chí phí trong dây chuyền sản xuất nhiều ngành công nghiệp. Bên cạnh đó, kinh tế toàn cầu sẽ bị đình trệ, lạm phát tăng cao cũng gây ra tình trạng giảm phát làm môi trường kinh doanh thêm khó khăn cho doanh nghiệp toàn cầu. Đối với doanh nghiệp Việt Nam việc chuỗi cung ứng gián đoạn, thiếu hụt nguyên vật liệu và giá cả hàng hóa tăng cao tiếp tục cản trở tới hoạt động của doanh nghiệp trên khía cạnh giá đầu vào, chi phí vận chuyển, chậm giao hàng khi nhiều tuyến giao thông bị phong tỏa. Doanh nghiệp xuất khẩu tới Nga, Ukraine chịu tác động trực tiếp về thanh toán, rủi ro tỷ giá, hủy đơn hàng do các trừng phạt tài chính với Nga.

2. Biến động kinh tế thế giới

Biến động ngành thế giới

Ngành Logistics: Ngành vận tải biển toàn cầu vừa bắt đầu bước vào giai đoạn hồi phục sau ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 đã phải tiếp tục chịu cảnh tượng tắc nghẽn cảng và chậm trễ do việc phong tỏa chống COVID-19 tại Thượng Hải (Trung Quốc)- nơi có cảng container lớn nhất thế giới. Tình trạng này sẽ gây áp lực đến chuỗi cung ứng toàn cầu vốn đang bị ảnh hưởng tiêu cực vì xung đột Nga-Ukraine và khiến lạm phát tiếp tục tăng. Tình trạng chậm trễ trong vận tải biển giữa các cảng Trung Quốc và Mỹ, châu Âu đã tăng gấp 4 lần từ cuối tháng 3, kể từ khi Trung Quốc phong tỏa Thượng Hải. Tắc nghẽn trong các lĩnh vực vận tải đường bộ và kho bãi ở Trung Quốc đã tạo ra nút thắt cổ chai, dẫn đến khó khăn cho dịch vụ quản lý chuỗi cung ứng toàn cầu.

Triển vọng đầu tư toàn cầu

Trong bối cảnh đại dịch COVID-19, các công ty đa quốc gia (MNE) trong lĩnh vực kỹ thuật số đang phát triển với tốc độ nhanh chóng và thay đổi bản chất của đầu tư xuyên biên giới. Theo báo cáo của UNCTAD ngày 27/4/2022 công bố bảng xếp hạng mới của 100 MNE kỹ thuật số hàng đầu, tổng doanh số bán hàng năm 2021 cao hơn gần 160% so với năm 2016, với mức tăng trung bình là 21% mỗi năm. Thu nhập ròng tăng hơn 60% từ năm 2020 đến năm 2021, trái ngược với xu hướng không thay đổi của 100 MNE trong các lĩnh vực truyên thống khác. Trong danh sách 100 MNE hàng đầu, các phân khúc có số lượng công ty lớn nhất gồm giải pháp kỹ thuật số và nội dung kỹ thuật số. Thương mại điện tử là phân khúc có tỷ trọng doanh thu cao nhất, chỉ với hai công ty lớn - Amazon từ Hoa Kỳ và Alibaba từ Trung Quốc –đã chiếm chiếm 34% tổng doanh thu của 100 công ty hàng đầu. Đại dịch đã thúc đẩy một số MNE kỹ thuật số đầu tư vào các hoạt động ở nước ngoài. Đặc biệt, các MNE thương mại điện tử đã tăng cường đầu tư vào lĩnh vực đầu tư mới, chủ yếu vào các dự án Logistics và phân phối – tăng 120% vào năm 2020 và tăng thêm 10% vào năm 2021.

Dòng vốn FDI vào Trung Quốc (đầu tư mới) giảm xuống mức thấp nhất trong quý I/2022, khi Trung Quốc áp dụng chính sách “zero COVID” và tâm lý kinh doanh của nhà đầu tư thận trọng hơn. Trong quý I/2022, chỉ có 55 dự án FDI vào Trung Quốc được ghi nhận, giảm 50,5% so với cùng kỳ năm trước. Các nhà đầu tư Bắc Mỹ ngày càng thận trọng trong việc lựa chọn Trung Quốc như một địa điểm đầu tư, trong khi đó, các công ty châu Âu có mức sẵn sàng đầu tư lớn hơn, đã không tiếp cận được thị trường do tình trạng phong tỏa tại Trung Quốc. Trong ngắn hạn, COVID-19 vẫn là rủi ro lớn nhất đối với Trung Quốc do Chính phủ theo đuổi chính sách zero-COVID.

Trong xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, Indonesia mới đây đã thu hút 15 tỷ USD dự án đầu tư vào chuỗi cung ứng xe điện. Hai thỏa thuận riêng biệt trị giá 15 tỷ USD đã được ký kết để phát triển chuỗi giá trị pin ở Indonesia, khi các nhà sản xuất (tập đoàn do LG Energy Solution dẫn đầu - nhà sản xuất pin xe điện (EV) lớn thứ hai thế giới) sử dụng quốc gia Đông Nam Á này làm trung tâm sản xuất xe điện thay thế cho Trung Quốc. Đây là một cột mốc quan trọng để Indonesia trở thành một trong những nước đi đầu trong ngành pin EV toàn cầu. Indonesia hiện là nhà sản xuất niken lớn nhất thế giới, với trữ lượng khoảng 21 triệu tấn, tiếp theo là Australia (21 triệu) và Brazil (16 triệu). Trong những năm gần đây, chính phủ Indonesia đã đưa ra một chính sách mới nhằm hạn chế xuất khẩu nguyên liệu thô ra nước ngoài và đã qua chế biến hoặc nấu chảy, buộc Indonesia phải đầu tư nhiều vào việc chế biến các kim loại đó. Indonesia được dự báo sẽ trở thành quốc gia số một về công suất xử lý niken cấp pin trên toàn cầu vào năm 2025, chiếm tỷ trọng lớn nhất trong công suất sản xuất niken cho pin EV, soán ngôi của Trung Quốc do Chính phủ thu hút đầu tư.

Cơ hội và thách thức cho Việt Nam

Đối với xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, cần tận dụng cơ hội dòng vốn nước ngoài rời khỏi Trung Quốc để thu hút các dự án đầu tư phù hợp với chiến lược thu hút đầu tư nước ngoài trong giai đoạn mới.

Các công ty MNE trong lĩnh vực kỹ thuật số (Digitals) là một nhóm công ty rất năng động, dựa trên những lợi thế cụ thể của từng công ty về tính vô hình, hiệu ứng mạng và tài sản kỹ thuật số, có thể đạt được quy mô trong thời gian ngắn và mở rộng ra nước ngoài một cách liền mạch. Do đó, sự mở rộng toàn cầu của các MNE kỹ thuật số có ảnh hưởng lớn đến chiến lược phát triển của các nền kinh tế chủ nhà. Việt Nam có thể đánh giá cơ hội và thách thức từ xu hướng đầu tư nước ngoài của các MNE kỹ thuật số, đặc biệt trong lĩnh vực Logistics để điều chỉnh các chiến lược thu hút đầu tư.

Trích nguồn:NCIF
Tác giả: Ban Dự báo Kinh tế Ngành và Doanh nghiệp
  Email    In


 

Bình luận

Mã xác nhận:
Nhập mã xác nhận:
 

Tìm kiếm

Số lượt truy cập : 1097202