Tin Kinh tế- xã hội  > Xã hội

Tác động của già hóa dân số đến hệ thống y tế Việt Nam

Cập nhật lúc: 18/05/2020 10:24:00 AM

Người cao tuổi (NCT) là nhóm dân số thường phải đối mặt với nguy cơ cao về bệnh tật, đặc biệt là các bệnh mạn tính như tiểu đường, tim mạch, xương khớp. GHDS diễn ra nhanh chóng trong điều kiện cơ sở vật chất y tế hạn chế hiện nay đã làm ảnh hưởng phần nào đến công tác chăm sóc sức khỏe của NCT. Mặc dù hệ thống chăm sóc sức khỏe (CSSK) cho NCT ở Việt Nam đã được cải thiện trong những năm gần đây nhưng vẫn chưa thể đáp ứng nhu cầu CSSK cho NCT.

Thực trạng già hóa dân số Việt Nam

Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn GHDS từ năm 2011 với tỷ lệ NCT trong tổng dân số là 10% khoảng gần 8,8 triệu người. Dân số Việt Nam đang có tốc độ già hóa nhanh nhất thế giới, đến năm 2019 theo báo cáo của Tổng cục Thống kê cả nước có khoảng 11,41 triệu NCT, chiếm khoảng 12% dân số. Trong đó có trên 1,9 triệu người từ 80 tuổi trở lên (chiếm khoảng 17% tổng số NCT)[1]. Theo kết quả Tổng điều tra Dân số và Nhà ở (TĐTDS) năm 2019, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam là 73,6 tuổi (trong đó, nam giới là 71 tuổi, nữ giới là 76,3 tuổi), tuổi thọ trung bình của Việt Nam liên tục tăng và được dự báo năm 2030 sẽ là 78 tuổi. (trong khi, tuổi thọ của thế giới là 69 tuổi thì ở Việt Nam năm 2015  đã là 73,2 tuổi).

Dự báo số NCT Việt Nam ngày càng tăng nhanh, đến năm 2035 đạt 19% dân số, khoảng 20 triệu NCT[2], như vậy, đến năm 2035 thì cứ 5,2 người thì có 1 người từ 60 tuổi trở lên.

Tác động của già hóa dân số đến hệ thống y tế Việt Nam

Xu hướng GHDS ở Việt Nam diễn ra nhanh đang trở thành một trong những vấn đề ngày càng được quan tâm. Già hóa dân số sẽ tác động đến hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội bao gồm: Thị trường lao động, an sinh xã hội, đặc biệt là đến hệ thống y tế và công tác chăm sóc sức khỏe cho NCT.

Nhu cầu chăm sóc y tế của NCT ngày càng tăng cao: Cùng với chất lượng dân số được cải thiện về nhiều mặt, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam tăng nhanh. Tuy nhiên tuổi thọ khỏe mạnh của NCT ở nước ta lại khá thấp chỉ khoảng 64 tuổi (thấp hơn tuổi thọ bình quân khoảng 10 tuổi); đặc biệt, có 67,2% NCT có tình trạng sức khỏe yếu và rất yếu, nhiều người mắc bệnh nan y… Khoảng 95% NCT có bệnh, chủ yếu là bệnh mãn tính không lây truyền, trung bình 1 NCT Việt Nam mắc 3 bệnh[3]. Đối với NCT sức đề kháng suy giảm, khả năng chống đỡ bệnh tật kém, dễ mắc bệnh và diễn biến bệnh thường nặng khi dịch bệnh xảy ra[4].

Ngoài ra, kết quả khảo sát mức sống dân cư năm 2016 cho thấy, trong một năm có tới 64% NCT ở nước ta đi khám chữa bệnh. Con số này cao hơn so với nhóm trẻ em từ 0-4 tuổi (61,7%) và cao hơn nhiều so với các nhóm tuổi khác. Mặt khác, mức chi tiêu y tế bình quân một người có khám chữa bệnh trong 12 tháng ở nhóm NCT cao hơn so với các nhóm tuổi còn lại. Người cao tuổi chi tiêu cho y tế bình quân một năm là 3.377.700 đồng, cao hơn khoảng 1,4 lần so với nhóm 25-39 tuổi và cao gấp 4.3 lần so với nhóm trẻ em. Với người cao tuổi hiện nay, có nhiều bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa, đái tháo đường, sa sút trí tuệ…. Đây là những nhóm bệnh không lây nhiễm, nhưng số lượng những bệnh nhân của nhóm này ngày càng tăng, trở thành một thách thức không nhỏ đối với NCT và là sức ép với ngành y tế.

Một điểm sáng là tính đến hết năm 2019, số NCT có thẻ BHYT là hơn 11,313 triệu NCT (chiếm khoảng 99% tổng số NCT)[5], trong đó hơn 1,57 triệu NCT đã được lập hồ sơ theo dõi sức khỏe, góp phần thực hiện mục tiêu bảo hiểm y tế (BHYT) là điểm tựa vững chắc cho NCT chăm lo sức khỏe.

Mạng lưới chăm sóc sức khoẻ người cao tuổi hiện nay còn yếu và thiếu: Mặc dù tỷ lệ NCT khám chữa bệnh cao và phải chi trả một khoản tiền không nhỏ cho y tế, song ở Việt Nam lại chưa có nhiều cơ sở khám chữa bệnh dành riêng cho NCT. Cả nước chỉ có một bệnh viện đầu ngành chăm sóc cho NCT là Bệnh viện Lão khoa trung ương đóng tại Hà Nội và chưa có bệnh viện lão khoa cấp tỉnh nào[6].  Ở các tỉnh, còn nhiều bệnh viện chưa thành lập được khoa lão khoa. Đến đầu năm 2017, cả nước có trên 70 bệnh viện tuyến tỉnh, huyện, ngành hoặc tư nhân đã thành lập khoa lão khoa và vẫn còn 19 tỉnh chưa có bệnh viện có khoa lão khoa.

Về y tế cơ sở, tuyến huyện cả nước có 629 bệnh viện huyện với số giường nội trú chiếm 30,7% tổng số giường bệnh viện cả nước và có 544 phòng khám đa khoa khu vực. Tuy nhiên do hầu hết tuyến huyện của các tỉnh đều có quy mô nhỏ nên chưa có phòng khám bệnh, chưa có đơn nguyên điều trị dành riêng cho NCT. Bệnh nhân NCT nằm điều trị chung trong các khoa phòng tùy thuộc vào loại bệnh, nhiều cán bộ y tế chưa được đào tạo về lão khoa nên chưa tập trung vào chủ thể là NCT để có sự xem xét toàn diện, điều trị bệnh cũng như tâm lý của người bệnh cao tuổi. Ở nhiều cơ sở y tế tuyến huyện, bệnh nhân đa số là dân nghèo và trong đó có nhiều người lớn tuổi mắc các bệnh mạn tính, việc tư vấn, giáo dục sức khỏe đóng vai trò quan trọng nhưng việc thực hiện còn nhiều hạn chế.

Về nhân lực, bác sĩ chuyên khoa Lão khoa, điều dưỡng lão khoa đều thiếu.  Đến nay, cả nước mới có gần 2.000 nhân viên y tế được đào tạo về lão khoa. Mới có 02 Trường đại học đào tạo về chuyên ngành Lão khoa là Đại học Y hà Nội và Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh. Tuy nhiên việc đào tạo hiện chưa đáp ứng đủ nhu cầu.

 Dự báo số lượng và tỷ lệ NCT cần chăm sóc do bị ảnh hưởng bởi ít nhất một chức năng thể chất hoặc tinh thần sẽ tăng từ 2,5 triệu người (năm 2019) lên tới hơn 10 triệu người (năm 2049).[7] Như vậy, nhu cầu chăm sóc, hỗ trợ NCT đang ngày càng lớn. Do đó đòi hỏi phải có sự đầu tư chuẩn bị ngay từ thời điểm hiện tại nhằm giảm bớt gánh nặng cho ngành y tế trong dài hạn.

Tài liệu tham khảo

  1. Dự báo dân số Việt Nam 2014-2049, Tổng Cục thống kê và Quỹ dân số Liên hợp quốc, năm 2016.
  2. Kết Kết quả khảo sát “Mức sống dân cư Việt Nam năm 2016”, kết quả “Tổng điều tra Dân số và Nhà ở năm 2019”.
  3. Phí Mạnh Phong và Phạm Thị Hồng Thắm (2016) “Tham gia bảo hiểm y tế và sử dụng dịch vụ y tế của người cao tuổi ở Việt Nam: Nhìn từ các cuộc điều tra hộ gia đình”.
  4. Giang Thanh Long and Phí Mạnh Phong (2017) “Sử dụng dịch vụ và gánh nặng tài chính trong chăm sóc sức khỏe của người cao tuổi ở Việt Nam”.
  5. UNFPA Việt Nam và Uỷ ban quốc gia về NCT Việt Nam, Hướng tới chính sách quốc gia toàn diện thích ứng với GHDS ở Việt Nam, tháng 3/2019.
  6. Một số trang website gồm: baohiemxahoivietnam.vn, Gso.gov.vn, …

 


[2] Theo Dự báo dân số Việt Nam 2014-2049, Tổng Cục thống kê và Quỹ dân số Liên hợp quốc, năm 2016.

[6] Bệnh viện Lão khoa Quảng Ninh là Bệnh viện Lão khoa đầu tiên trên cả nước vừa được UBND tỉnh Quảng Ninh khởi công xây dựng vào ngày 19/8/2019, dự kiến đầu năm 2021 mới đi vào hoạt động.

Trích nguồn:NCIF
Tác giả: Ban Các vấn đề xã hội và môi trường
  Email    In


 

Bình luận

Mã xác nhận:
Nhập mã xác nhận:
 

Tìm kiếm

Số lượt truy cập : 1097202