Tin Kinh tế- xã hội  > Môi trường

Biến đổi khí hậu và sự gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan

Cập nhật lúc: 04/05/2020 11:25:00 AM

Biến đổi khí hậu, mà cụ thể là hiện tượng nóng lên toàn cầu đã và đang tạo ra những tác động khó dự báo lên số lượng, tần suất cũng như mức độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan trên toàn thế giới nói chung, cũng như tại nhiều quốc gia nói riêng.

Báo cáo được Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) công bố vào ngày 28/3/2019 đã đưa ra các dẫn chứng về việc biến đổi khí hậu đang gia tăng cũng đồng thời khiến cho các tác động của nó lên kinh tế, xã hội ngày càng nghiêm trọng và đáng lo ngại. Biến đổi khí hậu không những khiến nhiệt độ tăng, thay đổi lượng mưa, hay nước biển dâng, mà trên phạm vi toàn cầu còn khiến cho các hiện tượng thời tiết cực đoan xảy ra với tần suất nhiều hơn và diễn biến bất thường hơn. Sự gia tăng dù rất nhỏ của biến đổi khí hậu, mà điển hình là nóng lên toàn cầu có thể tạo ra những thay đổi rất lớn đối với các hiện tượng thời tiết cực đoan, đặc biệt là các đợt sóng nhiệt và mưa lớn. Trong 4 năm qua, việc nước biển dâng cao kỷ lục và nhiệt độ tăng cao bất thường trên phạm vi toàn cầu có xu hướng tiếp tục tiếp diễn, hệ quả đi kèm chính là các hiện tượng thời tiết cực đoan cũng ngày một gia tăng.Báo cáo của WMO cũng chỉ rõ, trong thời gian 4 năm vừa qua, mức nhiệt nóng nhất từng được ghi nhận và nhiệt độ trung bình trong năm 2018 đã tăng cao hơn khoảng 1 độ C so với các giá trị tương tự ở giai đoạn tiền công nghiệp.

Sự gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan được ghi nhận xảy ra tại nhiều khu vực, quốc gia khác nhau. Tại Brazil, mưa lớn, lũ lụt hay lở đất được ghi nhận diễn ra thường xuyên hơn trong những năm gần đây, với cường độ ngày càng mạnh hơn. Dữ liệu khí tượng quốc gia của nước này thống kê được rằng, tại Rio de Janeiro, trong giai đoạn 1960-1990 có 134 trận mưa lớn, trong khi trong giai đoạn từ 1990-2020, số cơn mưa lớn được ghi nhận là 221 cơn, tăng 64,9%; trong khi đó, trong cùng giai đoạn, số cơn mưa lớn tại Sao Paulo là 15 cơn trong khoảng 1960-1990 và 44 trong thời gian 1990-2020, tăng trung bình 193%.

Sự gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan, mà cụ thể là hạn hán và sự tăng cường các đợt sóng nhiệt cũng được nhiều nhà khoa học xác định là nguyên nhân gây ra hàng loạt vụ cháy rừng dữ dội trong giai đoạn cuối 2019, đầu 2020 tại Australia, mà hậu quả trực tiếp khiến cho hơn 20% diện tích rừng tại quốc gia này bị thiêu trụi, hơn 30 người thiệt mạng và ít nhất 1 tỷ động vật đã chết cháy. Việc lượng mưa giảm, và nhiệt độ tăng cao vào năm 2019 so với giai đoạn 30 năm trước đã đẩy nguy cơ cháy rừng tăng lên ít nhất 30%, cùng với các đợt sóng nhiệt trong những năm gần đây nóng hơn từ 1-2 độ C, tức là gấp khoảng 10 lần so với năm 1990 đã khiến cho cháy rừng trên diện rộng xảy ra và trở nên khó kiểm soát hơn nhiều lần.

Các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng, không những gây ảnh hưởng và thiệt hại nhiều tới tài nguyên, kinh tế, phát triển xã hội, mà còn khiến nhiều người thiệt mạng. Điển hình như bão nhiệt đới Idai đổ bộ vào Nam Phi đầu năm 2019không chỉ gây ra lũ lụt tàn khốc, mà còn khiến nhiều người tử vong ở các quốc gia như Mozambique, Zimbabwe và Malawi.

Các hiện tượng thời tiết cực đoan tại Việt Nam trong thời gian gần đây

Việt Nam được ghi nhận là 1 trong 5 quốc gia chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất từ biến đổi khí hậu toàn cầu, do đó, các hiện tượng thời tiết cực đoan cũng xuất hiện tại Việt Nam với tần suất ngày càng tăng cao. Tại Việt Nam, sự gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan trong những năm gần đây đã gây thiệt hại không nhỏ tới phát triển kinh tế cũng như ảnh hưởng tới đời sống của người dân. Tính riêng trong 20 năm trở lại đây, các loại thiên tai như bão, lũ, lở đất… đã khiến hơn 13.000 người thiệt mạng, gây thiệt hại tài sản trên 6,4 tỷ USD. Đồng thời, khoảng 60% diện tích đất và hơn 70% dân số đứng trước rủi ro hứng chịu thảm hoạ từ thiên tai.

Trong năm 2019, nắng nóng trong tháng 4 và tháng 6 liên tiếp đạt kỷ lục mới. Nắng nóng ở Hương Khê (Hà Tĩnh) đo được trong ngày 20/4/2019 là 43,4 độ C, mức cao nhất trong lịch sử quan trắc của Việt Nam từ trước cho đến thời điểm hiện nay. Lần đầu tiên, tại Hà Tĩnh, địa phương này đã phải tiến hành di dời dân vì cháy rừng. Cũng trong năm 2019, 10/14 tỉnh, thành miền Trung xảy ra gần 100 vụ cháy. Bên cạnh đó, những trận mưa lớn và lũ quét bất thường cũng xảy ra tại nhiều khu vực tại miền Trung trong năm 2019. Trong những ngày đầu tháng 8, mưa lớn ở Phú Quốc (Kiên Giang) cũng đạt kỷ lục khi tổng lượng mưa trong 10 ngày đầu tháng 8 đã đạt mức 1.167,4mm, cao gấp 7 lần lượng mưa trung bình năm, và gần bằng ½ giá trị tổng lượng mưa trung bình năm tại Phú Quốc (2.812mm).

Đầu tháng 1/2020, trong buổi trưa và chiều 30 tết âm lịch Canh Tý, tại một số khu vực miền núi phía Bắc như Phổ Yên (Thái Nguyên), Việt Trì (Phú Thọ), v.v… cũng đã bất ngờ xuất hiện mưa đá với bán kính từ 1-2cm. Hiện tượng này được ghi nhận là hiếm gặp trong điều kiện thời tiết tháng 1 tại các khu vực này. Tới đêm 17/3/2020, tại các tỉnh Lào Cai, Yên Bái, Lai Châu, Phú Thọ tiếp tục xảy ra mưa đá, gây thiệt hại không nhỏ cho người dân. Đáng chú ý, tại Si Ma Cai (Lào Cai), kích thước trung bình của các viên đá vào khoảng 3-5cm. Mưa đá đã khiến cho nhiều nhà dân bị tốc mái, vỡ ngói, hư hỏng nặng, nhiều diện tích cây trồng bị ảnh hưởng, thiệt hại. Trận mưa đá này ước tính gây thiệt hại về kinh tế khoảng trên 9 tỷ đồng.

Dự báo các hiện tượng thời tiết cực đoan trong thời gian tới

Nhận thức rõ vai trò và ý nghĩa của công tác dự báo cũng như cảnh báo sớm các hiện tượng thời tiết cực đoan, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực tới đời sống người dân cũng như phát triển kinh tế-xã hội, trong những năm qua, công tác dự báo, cảnh báo khí tượng thuỷ văn cũng luôn được Chính phủ các nước nói chung cũng như Chính phủ Việt Nam coi trọng. Công tác dự báo, cảnh báo thiên tai tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể. Cụ thể, các bản tin dự báo bão, áp thấp nhiệt đới đã kéo dài thời hạn dự báo đến 3 ngày và cảnh báo đến 5 ngày; các bản tin dự báo, cảnh báo mưa lớn diện rộng, nắng nóng, không khí lạnh cũng cảnh báo trước từ 2-3 ngày và dự báo trước 1-2 ngày; nhận định về tình hình hạn hán, xâm nhập mặn sớm và sát với thực tế. Việc thực hiện dự báo, cảnh báo đã khó, việc đánh giá mức độ tác động, phạm vi ảnh hưởng của các hiện tượng này tới đời sống người dân, kinh tế-xã hội càng khó hơn, do phụ thuộc vào hiện trạng, năng lực ứng phó kịp thời với thiên tai.

Hiện nay, lũ lụt và các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng trở nên dữ dội và thường xuyên, tạo ra các ảnh hưởng rõ nét lên cuộc sống của con người và hệ sinh thái trái đất. Một trong số các khó khăn trong dự báo, cảnh báo các hiện tượng thời tiết cực đoan chính là, các hiện tượng thời tiết này vốn xảy ra không theo quy luật, dưới tác động của biến đổi khí hậu sẽ càng trở nên khó dự báo và cảnh báo hơn. Trong nghiên cứu mới nhất được công bố của mình, Noah Diffenbaugh, nhà nghiên cứu khoa học khí tượng tại Đại học Stanford đã chỉ ra rằng những dự đoán khí tượng chỉ đơn thuần dựa vào số liệu và những số liệu, quan sát ghi chép được trong quá khứ sẽ dẫn tới những thiếu sót, và đánh giá không đầy đủ khả năng xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan trong tương lai, từ đó dẫn tới những hậu quả đáng kể đối với cuộc sống của người dân. Noah cũng dẫn chứng cho thấy ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và nóng lên toàn cầu lên sự xuất hiện các hiện tượng thời tiết cực đoan trong giai đoạn 2006 đến 2017 chưa được đánh giá đúng mức[1]. Chính vì vậy, việc kết nối tốt hơn giữa quan sát biến đổi khí hậu với các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể giúp công tác quản lý rủi ro thiên tai toàn cầu đạt hiệu quả cao hơn. Cùng với đó, sự kết hợp giữa các số liệu quan trắc quá khứ cùng mô hình dự báo khí tượng sẽ là cần thiết để đưa ra các dự báo có tính chính xác cao và kịp thời, nhằm hạn chế tối đa rủi ro mà thiên tai có thể gây ra cho con người và thiên nhiên.

Tài liệu tham khảo

Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam. Các hệ quả của biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng. 

Báo điện tử Vietnamnet. Hiếm gặp ngày Tết, mưa đá rơi ở miền Bắc. 

Báo điện tử Vietnamnet. Mưa đá rải trắng đường, nguy cơ lũ quét, sạt lở ở 5 tỉnh phía Bắc. 

Báo điện tử VnExpress. Lý do cháy rừng ở Australia ngày càng khốc liệt. 

Báo điện tử VTV, Đài truyền hình Việt Nam. Nhìn lại hiện tượng thời tiết cực đoan trong năm 2019. 

Báo Kinh tế môi trường. Nóng lên toàn cầu khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan xảy ra thường xuyên hơn. 

Báo Nông nghiệp VIệt Nam. Thời tiết ngày càng cực đoan do biến đổi khí hậu. 

Báo Tài nguyên môi trường. Cảnh báo sớm không để bị động vì thời tiết cực đoan.

Báo Thanh niên. Biến đổi khí hậu làm gia tăng thiên tai dị thường. 

Hội Nông dân Việt Nam. Liên tiếp mưa đá, nhiều tỉnh phía Bắc thiệt hại nặng.

Mưa đá gây thiệt hại hơn 9 tỷ đồng.

Cosmos, The Science of Everything. Global warming impact on extreme weather underestimated. 

Phys. Global warming infuence on extreme weather events has been frequently underestimated. 

Popular Science. We can no longer rely on historical data to predict extrenme weather. 

Stanford News. Stanford researcher reveals influence of global warming on extreme weather events has been frequently underestimated.


[1] Cosmos, The Science of Everything. Global warming impact on extreme weather underestimated. 

Trích nguồn:NCIF
Tác giả: Quỳnh Anh
  Email    In


 

Bình luận

Mã xác nhận:
Nhập mã xác nhận:
 

Số lượt truy cập : 1097202