Tin Kinh tế- xã hội

Tầng lớp trung lưu ở Việt Nam

Cập nhật lúc: 24/03/2020 09:00:00 AM

1. Tầng lớp an toàn về kinh tế với quy mô lớn đã nổi lên và đang mở rộng

Tầng lớp trung lưu đang mở rộng khi các hộ gia đình đang leo thêm một bậc trên nấc thang kinh tế. Tầng lớp người tiêu dùng Việt Nam đang gia tăng nhanh chóng. Số hộ gia đình được phân loại vào nhóm an toàn về kinh tế tăng từ chưa tới 50% trong năm 2010 lên 70% vào năm 2016.

Hình: Dân số theo tầng lớp kinh tế 2010-2016

Nguồn: Báo cáo cập nhật 2018, Bước tiến mới giảm nghèo và thịnh vượng chung ở Việt Nam (WB)

An toàn về kinh tế được định nghĩa là có mức tiêu thụ bình quân đầu người hàng ngày ít nhất 5,5USD theo PPP 2011, còn tẩng lớp trung lưu toàn cầu được định nghĩa là có mức tiêu thụ bình quân đầu người là ít nhất 15USD theo PPP 2011. Ở Việt Nam, nhóm hộ gia đình này có dưới 0,5% khả năng rơi trở lại nhóm nghèo. Trong số những hộ được xếp vào tầng lớp trung lưu, 75% có máy giặt, 98% sống trong nhà được xây bằng bê tông hoặc gạch, 55% trong số đó có phòng tắm riêng và bếp. Diện tích ở trung bình là 121m2 và 60% người lớn có trình ddoooj sau trung học.

Khoảng 70% dân số Việt Nam hiện có thể xếp vào nhóm an toàn về kinh tế, bao gồm 13,3% hiện đang là một bộ phận của tầng lớp trung lưu toàn cầu (tăng từ 7,7% trong năm 2010). Họ có thu nhập đủ cao để trang trải cho các nhu cầu thiết yếu hàng ngày, vượt qua các cú sốc thu nhập, và vẫn còn lại đủ cho các chi tiêu bổ sung cần thiết, Nhóm thu nhập này đang tăng nhanh, tăng trên 20 điểm % từ 2010 đến 2017. Phần lớn sự gia tăng đó diễn ra từ năm 2014 đến năm 2016, khi có tới 3 triệu người giá nhập vào tầng lớp trung lưu toàn cầu. Trung bình 1,5 triệu người Việt Nam gia nhập tầng lớp trung lưu toàn cầu mỗi năm kể từ năm 2014, chứng minh rằng các hộ gia đình vẫn đang leo cao hơn trên nấc thang kinh tế sau khi thoát nghèo. Việc tăng tầng lớp người tiêu dùng làm thay đổi mong đợi của xã hội và trọng tâm của chương trình giảm nghèo và thịnh vượng chung, chuyển từ xóa nghèo cùng cực sang nâng cao chất lượng cuộc sống và hỗ trợ mở rộng tầng lớp trung lưu. Khi những thay đổi này tiếp tục diễn ra, tiêu dùng có ảnh hưởng ngày càng quan trọng tới tăng trưởng kinh tế.

Sự thay đổi về kinh tế của cùng nhóm hộ gia đình theo thời gian là minh chứng cho thấy sự đi lên mạnh mẽ của Việt Nam (hình vẽ sau). Khoảng 28% dân số chuyển sang một tầng lớp kinh tế cao hơn từ năm 2014 tới năm 2016, 63% vẫn ở lại tầng lớp kinh tế đó, trong khi chỉ 9% rơi xuống tầng lớp kinh tế thấp hơn, Do đó, số người dịch chuyển lên bậc thang kinh tế cao hơn gấp ba lần những người dịch chuyển xuống. Việc dịch chuyển đi lên thậm chí còn cao hơn khi không tính tầng lớp kinh tế trên cùng, bởi vì lớp này là cận trên, do đó không thể chuyển lên tầng lớp cao hơn trong phân loại này. Khoảng 65% hộ gia đình nghèo cùng cực hoặc nghèo vừa phải trong năm 2014 đã dịch chuyển lên bậc cao hơn trên nấc thang kinh tế năm 2016. Đối với những hộ gia đình dễ bị tổn thương về mặt kinh tế, đến năm 2016, 52% đã trở nên an toàn về mặt kinh tế hoặc gia nhập tầng lớp trung lưu. Trong khi đó, chưa đầy 9% rơi xuống tầng lớp kinh tế thấp hơn. Những con số này cho thấy rõ ràng rằng thịnh vượng của các hộ gia đình đang có xu hướng đi lên, phù hợp với tăng trưởng tiêu thụ mạnh trong những năm gần đây.

Bảng: Xu hướng trong dịch chuyển kinh tế, 2010-2016

Nguồn: Báo cáo cập nhật 2018, Bước tiến mới giảm nghèo và thịnh vượng chung ở Việt Nam (WB)

2. Tốc độ tạo việc làm tăng và việc chuyển dịch liên tục sang hình thức làm công ăn lương đang làm gia tăng những thành tựu đạt được trong giảm nghèo và thịnh vượng chung.

Lĩnh vực xuất khẩu đang bùng nổ và nhu cầu trong nước từ tầng lớp tiêu dùng đang nổi lên ngày càng tăng giúp tạo thêm hơn 3 triệu công việc từ năm 2014 đến 2016. Gần 80%  lượng công việc này được tạo ra trong các lĩnh vực sản xuất (50%), xây dựng, bán lẻ và khách sạn, kéo 2 triệu người lao động ra khỏi sản xuất nông nghiệp. Điều này dánh dấu một bước ngoặt quan trong chuyển đổi cơ cấu của Việt Nam, khi việc làm trong nông nghiệp tính riêng cũng đang giảm, đi cùng với nó là sự gia tăng nhanh chóng của việc làm công ăn lương trong tất cả các ngành, bao gồm nông nghiệp. Nhu cầu lao động tăng vọt trong giai đoạn này làm mức tiền lương trung bình hàng tháng trong khu vực tư nhân tăng 14%. Do đó, các hộ gia đình ở Việt Nam ngày càng phụ thuộc vào tiền lương. Khoảng 54% có phần lớn thu nhập hàng tháng là từ tiền lương vào năm 2016. Sự gia tăng trong thu nhập có từ tiền lương đóng góp vào hơn một nửa tỷ lệ giảm nghèo trong giai đoạn 2014-16 và 40% vào số lượng người có được đảm bảo về mặt kinh tế.

Tiền lương trong khu vực tư nhân tăng nhanh. Mức lương trung bình hàng tháng của khu vực tư nhân trong nước tăng nhanh nhất trong gia đoạn 2014-2016, tăng 14% và vượt qua sự tawgn trưởng tiền lương trong khu vực FDI, tăng 11%. Lương tăng nhanh hơn trong ngành công nghiệp, 11%, tiếp theo là nông nghiệp (9%), trong khi tiền lương trong lĩnh vực dịch vụ tăng 5%. Do tiền lương tăng mạnh trong tất cả các ngành cả khu vực trong nước và FDI, thu nhập từ  lương làm tăng thu nhập hộ gia đình trong tất cả các nhóm. Tổng lương hiện là nguồn thu nhập lớn nhất của các hộ gia đình Việt Nam.

Việt Nam bắt đầu thấy sự chuyển dịch ròng từ nông nghiệp sang các lĩnh vực có năng suất cao hơn với mức lương cao hơn. Sản lượng sản xuất tăng 13,3% trong giai đoạn 2014-2016, và ngành này đã bổ sung 1,4 triệu việc làm. Việc làm trong khu vực sản xuất tăng lên cùng với đó là sản lượng tăng, cho thấy sự gia tăng lao động đã thúc đẩy tăng trưởng chung của khu vực. Nhu cầu lao động cũng tăng lên trong lĩnh vực xây dựng, bán lẻ và khách sạn. Bốn lĩnh vực chiếm 80% tổng số việc làm tạo ra trong giai đoạn này, với lĩnh vực sản xuất chiếm hơn một nửa số việc làm mới.Một báo cáo về việc làm tại Việt Nam của WB cho thấy việc thành lập các doanh nghiệp mới và tăng trưởng của các doanh nghiệp hiện có càng năng suất hơn đã thúc đẩy tạo việc làm nhanh chóng.

Mức sống ở Việt Nam đang được cải thiện, tỷ lệ giảm nghèo,và  tầng lớp người tiêu dùng đang nhanh chóng mở rộng. Dịch chuyển về kinh tế chủ yếu có hướng đi lên, và tỷ lệ dân số được phân loại là an toàn về mặt kinh tế đã tăng 20 điểm % trong giai đoạn 2010-2016. Nói chung 70% dân số được phân loại là an toàn về kinh tế, trong đó có 13% thuộc tầng lớp trung lưu toàn cầu. Sự gia tăng của tầng lớp người tiêu dùng đang làm thay đổi nhanh chóng kinh tế Việt Nam.

3. Những tiềm năng cho tăng trưởng

Sự thừa nhận tồn tại cũng như vai trò của tầng lớp trung lưu đối với sự phát triển kinh tế là cần thiết; vì thông qua hành vi tiêu dùng  mà tầng lớp trung lưu đang đóng góp ngày càng nhiều cho tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Kinh nghiệm của nhiều nước trên thế giới như Hoa kỳ, Hàn Quốc, Nhât Bản,… cũng cho thấy tần lớp trung lưu là một thành phần quan trọng quyết đinh đến tổng cầu nội địa, giảm bớt sự phụ thuộc và tổng cầu bên ngoài (thông qua hoạt động xuất khẩu). Một tâng lớp trung lưu với mức sống khá giả đang ngày càng chiếm tỷ trọng cao trong tổng dân số, không chỉ góp phần quan trọng vào sự ổn định và tăng trưởng kinh tế vĩ mô trong tương lai mà còn tạo ra mức sống chung, trung hòa sự chênh lệch giữa nhóm giàu và nhóm nghèo trong xã hội. Chính phủ cần phải thừa nhận sự tồn tại và vai trò của tầng lớp trung lưu Việt Nam, và khi đó chính phủ sẽ có thêm căn cứ để tạo ra hiệu quả lan tỏa của các chính sách kinh tế, xã hội (các chính sách về thuế, chi tiêu chính phủ, trợ cấp,…).

Tầng lớp trung lưu Việt Nam thể hiện sự khá đồng nhất trong cách cơ cấu chi tiêu vào các nhóm hàng hóa, dịch vụ. Họ đều là những người đang theo đuổi một cuộc sống chất lượng hưn, nhiều tiện nghi hơn và dành khoảng 65% tổng chi tiêu cho các cnhu cầu ngoài nhu cầu về lượng thực, ăn uống hàng ngày. Tuy nhiên vẫn có sự khác biệt giữa trung lưu ở khu vực thành thị và khu vực nông thôn, về cơ bản là do sự chênh lệch mức sống giữa hai khu vực này. Do vậy, chính phủ cần có chính sách để định hướng hành vi tiêu dùng của tầng lớp trung lưu nhằm tận dụng một thị trường tiêu dùng rộng lớn, đang chiếm tới gần 45% dân số Việt Nam; trong đó chinh phủ hướng người dân tiêu dùng hàng nội địa để thúc đẩy nền sản xuất trong nước phát triển, chú ý đến các mặt hàng mũi nhọn quốc gia. Tầm quan trọng của định hướng tiêu dùng góp phần vào nâng cao hiệu quả của các chính sách.

Trích nguồn:Báo cáo cập nhật 2018, Bước tiến mới giảm nghèo và thịnh vượng chung ở Việt Nam (WB)
Tác giả: Ban Dự báo Kinh tế vĩ mô
  Email    In


 

Bình luận

Mã xác nhận:
Nhập mã xác nhận:
 

Tìm kiếm

Số lượt truy cập : 1097202