Tin Kinh tế- xã hội  > Xã hội

Tương lai đất nước phụ thuộc vào tầng lớp trung lưu

Cập nhật lúc: 20/12/2019 02:34:00 PM

Sự phát triển của tầng lớp trung lưu (TLTL) Việt Nam là kết quả tất yếu từ quá trình phân tầng xã hội. Quá trình phân tầng xã hội tại Việt Nam diễn ra ngày càng mạnh mẽ kể từ khi Đảng ta khởi xướng công cuộc đổi mới, mở cửa (1986), chuyển từ nền kinh tế tập trung, bao cấp sang phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN (1), dẫn đến sự biến đổi cơ cấu xã hội trên hai phương diện, gồm sự thay đổi về số lượng, chất lượng của các tầng lớp trong xã hội và sự thay đổi của mối quan hệ qua lại giữa các tầng lớp xã hội này. Công cuộc đổi mới cũng đã và đang đưa xã hội Việt Nam chuyển biến từ một xã hội mà sự phân tầng, nhất là sự phân tầng xét dưới góc độ kinh tế chưa rõ nét, thành một xã hội có cấu trúc tầng bậc ngày càng rõ ràng hơn, chuyển đổi từ một xã hội mà mọi người gần như ngang nhau sang một xã hội có nhiều tầng nấc khác nhau về thu nhập, mức sống, địa vị kinh tế, hưởng thụ văn hóa, quyền lực chính trị và uy tín xã hội. Điểm đáng chú ý nhất trong quá trình này chính là sự xuất hiện của giới doanh nhân nói riêng và TLTL nói chung. Trước đổi mới, cơ cấu xã hội Việt Nam chủ yếu gồm “2 giai” và “1 tầng” gồm giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức. Công cuộc đổi mới với việc đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa đã góp phần đẩy nhanh sự  phân tầng xã hộivà hình thành thêm những tầng lớp mới, trong đó có TLTL.

TLTL xuất hiện từ kết quả của nhiều thập kỷ xóa đói giảm nghèo, từ nhiều nhiệm kỳ thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh. TLTL ngày càng phát triển sẽ trở thành bộ phận đông đảo nhất trong việc tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân. Sự xuất hiện của TLTL đã khiến liên minh chính trị giữa giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức lan tỏa sang liên minh kinh tế dưới các hình thức đa dạng như: liên kết 2 bên (sản xuất công - nông nghiệp); liên kết 3 nhà (doanh nhân - nhà nước - nhà khoa học); liên kết 4 hướng (sản xuất - công nghệ kỹ thuật - thể chế - cải cách hành chính)… Sự phát triển của khối liên minh về cả chính trị và kinh tế sẽ tạo thêm một động lực quan trọng để Việt Nam đi tiếp đến nhiều thắng lợi mới, đặc biệt trong thực hiện mục tiêu dân giàu, kết thúc thời kỳ quá độ.

Ngân hàng thế giới dự báo TLTL Việt Nam đang gia tăng nhanh chóng và mỗi năm có thêm 1,5 triệu người Việt Nam gia nhập tầng lớp này.Giới nghiên cứu trong và ngoài nước đều nhận định với số lượng ngày càng đông đảo, TLTL sẽ là một cấu thành quan trọng trong cấu trúc xã hội Việt Nam và là một lực lượng xã hội đông đảo tham gia vào công cuộc bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nước.TLTL cũng là lực lượng có vị trí quan trọng trong xã hội, nhờ có nhiều đặc tính ưu việt so với các tầng lớp khác trong xã hội. TLTL ở Việt Nam xuất thân từ khá nhiều nhiều giai cấp, tầng lớp xã hội khác nhau(2), phổ biến nhất là từ doanh nhân, tầng lớp tri thức, nông dân, công nhân, cán bộ lãnh đạo, quản lý, công chức, viên chức hoặc những người làm kinh doanh buôn bán nhỏ và vừa, trong đó thành phần chủ yếu là các doanh nhân thành đạt, các cán bộ lãnh đạo quản lý trong các cơ quan tổ chức và những người nông dân vươn lên làm ăn phát đạt.

Xét theo khía cạnh nghề nghiệp, TLTL ở Việt Nam cơ bản là những nhóm người có trình độ chuyên môn cao, là những thành phần tri thức, thành đạt, giỏi giang,có học vấn cao và có vị thế trong toàn bộ các tầng lớp xã hội. TLTL cũng là nhóm mà phần lớn đều tập trung trong các thành phần có tiềm lực kinh tế và vốn xã hội lớn, họ vươn lên trở thành các doanh nhân thành đạt, không chỉ thành đạt về chuyên môn và còn hội tụ đầy đủ các yếu tố và phẩm chất tài năng.  Ngoài ra, cùng với doanh nhân, tầng lớp tri thức, những người có nhiều kinh nghiệm học hỏi, nghiên cứu, tìm tòi về tri thức cũng được xếp vào danh sách tầng lớp trung lưu. Bên cạnh trình độ học vấn và năng lực chuyên môn, TLTL cũng là những người có khả năng sử dụng ngoại ngữ và tin học, nên có thể nhanh chóng tiếp cận với tri thức hiện đại, thuận lợi trong các hoạt động giao lưu, hội nhập và hợp tác quốc tế, vốn rất cần thiết trong kỷ nguyên Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Đặc biệt, TLTL Việt Nam xuất thân từ các giai cấp và tầng lớp khác nhau, nên có sự giác ngộ chính trị cao, có lợi ích gắn liền với đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước và luôn đồng hành với sự phát triển của đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Do có vốn tri thức, kỹ năng lao động, nghề nghiệp, thu nhập, tài sản ngày càng được tích lũy,... nên TLTL đóng vai trò rất quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội trên nhiều phương diện, nhất là trong việc tạo ra sản phẩm có số lượng lớn, chất lượng cao cho nền kinh tế, đóng thuế nhiều cho ngân sách quốc gia, là nhóm xã hội tiêu dùng lớn, tiết kiệm của cải nhiều. TLTL không chỉ đóng vai trò bệ đỡ, nuôi dưỡng nền kinh tế, mà còn là lực lượng xã hội khá năng động và vì muốn duy trì được địa vị kinh tế, đòi hỏi những người thuộc tầng lớp này phải luôn nỗ lực phấn đấu, sáng tạo để làm kinh tế và tích lũy tài sản.

Giới nghiên cứu đã chỉ ra một số vai trò quan trọng của TLTL đối với tương lai của Việt Nam:

Trước hết, TLTL có vai trò quan trọng trong việc duy trì ổn định chính trị xã hội: Là một bộ phận cấu thành quan trọng của xã hội đa giai tầng, TLTL có vai trò quan trọng trong việc hóa giải các mâu thuẫn, giải quyết các vấn đề nảy sinh từ sự phân cực xã hội, thúc đẩy đoàn kết, hòa hợp dân tộc và duy trì ổn định chính trị; lợi ích của TLTL gắn liền với việc duy trì ổn định chính trị xã hội và sự phát triển của TLTL cơ bản phù hợp với mục tiêu đặt ra trong đường lối phát triển đất nước của Đảng và Nhà nước ta.

Thứ hai, TLTL thúc đẩy sự phát triển của đổi mới, sáng tạo, khoa học và công nghệ: TLTLlà lực lượng đi tiên phong đầy năng động trong phát triển khoa học, kỹ thuật và công nghệ, có những đóng góp to lớn trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, đào tạo và y tế; góp phần tạo ra các giá trị xã hội và nâng cao văn minh xã hội, là lực lượng xung kích trong phát triển kinh tế thị trường, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế. Dưới đường lối lãnh đạo của Đảng, TLTL ngày càng khẳng định vai trò là lực lượng xung kích, cùng với các tầng lớp khác trong xã hội đóng góp to lớn vào công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng và bảo vệ đất nước ngày càng phồn vinh. Bên cạnh đó, với vai trò là lực lượng nòng cốt trong các tổ chức hiệp hội nghề nghiệp - cơ sở của xã hội dân sự, họ luôn ở các vị trí cao trong tổ chức như lãnh đạo, quản lý, quản trị... góp phần thúc đẩy quá trình sản xuất, gia tăng hiệu quả, năng suất lao động, gắn với đó là khả năng nhạy bén trong việc đổi mới công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất và liên tục cập nhật quá trình cách tân, hiện đại của thế giới. Chính sự phát triển không ngừng của công nghệ và sự nắm bắt kịp thời của TLTL đã tạo ra động lực thúc đẩy vai trò ngày càng lớn lao của TLTL trong quá trình lao động sản xuất.

Thứ ba, TLTL có vai trò quan trọng thúc đẩy sự phát triển của các tầng lớp khác cũng như trong thực hiện mục tiêu xóa đói nghèo và bất bình đẳng xã hội:Sự phát triển của TLTL ở Việt Nam là kết quả của công cuộc đổi mới kinh tế - xã hội, trong đó nhiều người có tài năng, đức độ, bằng sự nỗ lực lao động của mình đã vươn lên đạt được những thành công trong lĩnh vực kinh doanh hay trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật. Bằng thực tế như vậy, TLTL có thể trở thành tấm gương, khuôn mẫu để các cá nhân, nhóm người khác noi theo khi muốn vươn lên đạt được vị trí xứng đáng với công sức, đóng góp của mình. Khi các cá nhân đó gia nhập TLTL thì chính họ lại trở thành người đóng vai trò hỗ trợ, bảo trợ cho sự phát triển của thế hệ sau hoặc những đồng nghiệp của mình, cũng như cả xã hội. Đặc biệt, TLTL, nhất là TLTL “lớp dưới” rất gần gũi với tầng lớp nghèo và cận nghèo, họ thấu hiểu và dễ cảm thông với người nghèo, có thể giúp đỡ người nghèo một cách hiệu quả, thiết thực nhất. Do đó, TLTL giữ vị trí là “bến vươn tới” của tầng lớp dân cư có mức sống thấp hơn nói riêng, là “điểm tựa, bệ đỡ” cho tầng lớp nghèo nói chung thoát nghèo, vươn lên hướng tới gia nhập TLTL, hỗ trợ các nỗ lực của xã hội nhằm giảm bất bình đẳng xã hội, chênh lệch giàu nghèo và thực hiện mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh” của Đảng và Nhà nước.

Thứ tư, TLTL có vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế, chính sách của Nhà nước: TLTL là tầng lớp năng động của xã hội, họ đặc biệt quan tâm theo dõi tình hình chính trị, kinh tế trong nước, quốc tế để từ đó có thể chia sẻ hoặc có những đóng góp tích cực đối với nhà nước trong việc hoàn thiện hệ thống chính sách phát triển đất nước. TLTL cũng là nhân tố trung tâm trong việc xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật của Nhà nước, trong đó có chính sáchnhằm hỗ trợ sự phát triển và phát huy vai trò của TLTL.

Thứ năm, TLTL có vai trò trong phát triển nguồn lực chất lượng cao: TLTL luôn được biết đến với sứ mệnh đi đầu trong việc tìm tòi, sáng tạo và phát triển những tri thức mới, với những nguồn nhân lực mới, chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu ngày một bức thiết của hội nhập. Đây là yếu tố hết sức quan trọng để thúc đẩy nền kinh thế tri thức, đặc biệt tạo môi trường tốt để ươm mầm những tài năng mới trong nền giáo dục - đào tạo của nước nhà.

 Thứ 6, TLTL có vai trò trong việc thúc đẩy an sinh xã hội: TLTL không chỉ tham gia vào việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế mà còn tạo ra động lực thúc đẩy sự phát triển của an sinh xã hội, tạo ra công ăn việc làm cho nhiều lao động và góp phần giảm tỷ lệ thất nghiệp tại các địa phương. Không chỉ có vậy, TLTL còn cùng tham gia ủng hộ, động viên giúp đỡ các đối tượng gặp hoàn cảnh khó khăn.

Thứ bảy, TLTL góp phần kiến tạo môi trường văn hóa, lối sống lành mạnh: TLTL có vai trò góp phần làm phong phú, giàu có đời sống văn hóa, tinh thần của xã hội. TLTL không chỉ bao gồm các nhà doanh nghiệp thành đạt mà còn bao gồm những người trung lưu trong các lĩnh vực hoạt động văn hóa, tinh thần của xã hội. Tương tự như đối với vai trò  kinh tế, TLTL vừa là chủ thể sản xuất ra các sản phẩm văn hóa, chủ thể của các hoạt động văn hóa, khoa học, nghệ thuật, vui chơi, giải trí vừa là người tiêu dùng văn hóa một cách thông minh, chủ động, tích cực. Vai trò tiêu dùng, hưởng thụ các giá trị văn hóa của TLTL trong nhiều trường hợp có tác động khuyến khích, động viện, hỗ trợ và tạo động lực và thị trường cho sự tăng trưởng và phát triển các hoạt động văn hóa, khoa học, nghệ thuật, vui chơi giải trí. Dư luận xã hội về TLTL có vai trò khuyến khích, cổ vũ cho sự hình thành những hệ giá trị, chuẩn mực mới trong lĩnh vực văn hóa, tinh thần của xã hội. Vì vậy, TLTL đã góp phần tạo môi trường văn hóa, lối sống lành mạnh. 

Thứ tám, TLTL là lực lượng lao động quan trọng trong xã hội. TLTL thường giữ vị trí là những người có vai trò trực tiếp trong tổ chức điều hành, quản lý các hoạt động sản xuất, kinh doanh, tìm kiếm thị trường, áp dụng khoa học, kỹ thuật, công nghệ, xây dựng thương hiệu, tham gia các hoạt động hội nhập, cạnh tranh, giao lưu quốc tế; đóng góp tài chính thúc đẩy sản xuất và nguồn lực phát triển khác.

 Thứ chín, TLTL trực tiếp góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội, do vừa là chủ thể của quá trình sản xuất, kinh doanh, vừa là chủ thể của tiêu dùng: Sự gia tăng nhanh chóng tầng lớp trung lưu ở Việt Nam đóng vai trò quan trọng vào sự phát triển kinh tế xã hội, đặc biệt là việc dịch chuyển nền kinh tế từ phụ thuộc vào xuất khẩu sang tiêu dùng nội địa(3).TLTL đóng vai trò quan trọng trong việc đổi mới và sáng tạo trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Các nghiên cứu gần đây cho thấy hầu như các phát minh, sáng chế  đều bắt nguồn từ những người xuất thân từ TLTL, hầu như không có từ những người xuất thân từ những gia đình giàu có và rất ít từ những người xuất thân từ các gia đình nghèo.TLTL đóng vai trò cốt lõi trong việc hình thành và phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ, tạo việc làm và góp phần vào nâng cao vai trò và vị thế của khu vực kinh tế tư nhân, góp phần xây dựng một nền kinh tế thị trường hoàn hảo, cạnh tranh minh bạch, giảm sự phục thuộc của nền kinh tế vào khối doanh nghiệp FDI và các doanh nghiệp lớn từ đó có đóng góp rất quan trọng trong việc giảm rủi ro và tác động của các cuộc khủng hoảng kinh tế đến nền kinh tế nói chung.Sự phát triển của TLTL cùng với khả năng chi tiêu của họ giúp tăng cường cầu tiêu dùng và phát triển thị trường nội địa, thúc đẩy đa dạng hóa các sản phẩm và dịch vụ, kích thíc sản xuất, tạo việc làm và giúp nền kinh tế tăng trưởng bền vững hơn. Ngoài ra, do có nhu cầu sử dụng các hàng hóa, dịch vụ chất lượng ngày càng cao, TLTL cũng góp phần thúc đẩy quá trình nghiên cứu, sáng tạo và phát triển các sản phẩm, dịch vụ ngày càng phong phú, đa dạng hơn cho xã hội./.

  1. Nguyễn Văn Khánh, Nguyễn Tuấn Anh (2014), “Biến đổi cơ cấu xã hội Việt Nam trong thời kỳ đổi mới”, Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, số 6 (79).
  2. Nghiên cứu “Một số đặc điểm và vai trò của TLTL trong phát triển xã hội ở Việt Nam” năm 2015 của PGS. TS Trần Thị Minh Ngọc – Học viện chính trị Khu vực I.
  3. TS. Phùng Đức Tùng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Mekong.

Tài liệu tham khảo:

  1. Nguyễn Đình Tấn (2013), “Vai trò của TLTL ở Việt Nam hiện nay: Xu hướng biến đổi và giải pháp thúc đẩy sự phát triển”, Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, Số 9 (70).
  2. Phan Văn Thanh, Nguyễn Thị Thu Hương (2016), “TLTL tại Việt Nam: Quy mô và hành vi tiêu dùng”, Tạp chí Khoa học Viện Đại học Mở Hà Nội, 19 (58-69).
Trích nguồn:NCIF
Tác giả: Nguyễn Thị Hồng
  Email    In


 

Bình luận

Mã xác nhận:
Nhập mã xác nhận:
 

Tìm kiếm

Số lượt truy cập : 1097202