Tin Kinh tế- xã hội  > Xã hội

Chênh lệch giàu nghèo tại Việt Nam có xu hướng ngày càng gia tăng

Cập nhật lúc: 11/09/2019 08:00:00 AM

Tại Việt Nam, tăng trưởng kinh tế ấn tượng trong hơn 3 thập kỷ qua đã giúp giảm mạnh tỷ lệ hộ nghèo trên phạm vi cả nước, tuy nhiên, bên cạnh các thành tựu đạt được, giống như nhiều nền kinh tế khác, bất bình đẳng, hay khoảng cách giàu nghèo đang có xu hướng ngày một tăng lên trong xã hội. Sự phân hoá giàu nghèo có thể nhận thấy rõ nét giữa thành thị và nông thôn, giữa các nhóm dân tộc chiếm đa số và thiểu số, hay giữa các vùng kinh tế.

Hiện nay, số người siêu giàu tại Việt Nam đang tăng lên rất nhanh. Những người siêu giàu tuy là nhóm chiếm thiểu số nhưng lại nắm giữ phần nhiều của cải vật chất trong xã hội, đồng thời, khoảng cách về thu nhập của nhóm thiểu số này với các nhóm khác trong xã hội, đặc biệt là nhóm nghèo nhất cũng tăng lên nhanh chóng. Theo báo cáo của Oxfam, vào năm 2014, 210 người siêu giàu ở Việt Nam (những người có giá trị tài sản trên 30 triệu USD), có tổng tài sản khoảng  20 tỷ USD, tương đương với 12% GDP cả nước. Theo ước tính của các chuyên gia, trong một giờ, người giàu nhất Việt Nam có mức thu nhập cao hơn gần 5.000 lần so với số tiền mà nhóm 10% nghèo nhất chi tiêu hàng ngày cho các nhu cầu thiết yếu. Số lượng những người siêu giàu này được dự báo sẽ tăng lên đáng kể, khoảng hơn 400 người vào năm 2025, và tiếp tục có những ảnh hưởng nhất định tới kinh tế cả nước.

Khi xem xét phân chia thu nhập trong xã hội theo nhóm 10%, trong thời gian 20 năm, từ 1992 đến 2012, trong khi chi tiêu bình quân ngày của nhóm 10% nghèo nhất chỉ tăng từ 0,8 lên 2,1 USD, chi tiêu của nhóm giàu nhất đã tăng từ 7,2 lên 24,3 USD, gấp 11,57 lần so với 10% nghèo nhất (Oxfam, 2017). Khi xem xét mối tương quan tương tự, nhưng ở nhóm phân chia lớn hơn là ngũ phân vị, khoảng cách về thu nhập của nhóm giàu nhất so với cả 4 nhóm còn lại tại Việt Nam cũng đang gia tăng đáng kể. Kết quả khảo sát mức sống dân cư năm 2016 của Tổng cục Thống kê cho thấy khoảng cách thu nhập giữa nhóm có thu nhập cao nhất trong xã hội với nhóm có thu nhập thấp nhất, hay giữa những người giàu nhất với nhóm những người nghèo nhất trong xã hội đang ngày càng tăng lên. Vào năm 2006, nhóm có thu nhập cao nhất trong xã hội có thu nhập bình quân gấp 8,36 lần nhóm có thu nhập thấp nhất (1,5417 triệu đồng/tháng so với 184,3 nghìn đồng/tháng); đến năm 2016, khoảng cách này đã tăng lên 9,79 lần (7,547 triệu đồng/tháng so với 770,6 nghìn đồng). Khi so sánh với nhóm có thu nhập liền sau, tức nhóm có thu nhập cao thứ 2 trong xã hội, khoảng cách thu nhập trung bình/tháng trong giai đoạn 2006-2016 tuy không tăng, nhưng giữ nguyên ở mức gấp lần lượt là 2,27 vào năm 2006 và 2,24 lần vào năm 2016.

Chênh lệch giàu nghèo ngày càng tăng sẽ tạo ra nhiều tác động tiêu cực trong xã hội, mà hệ quả trực tiếp là gia tăng bất bình đẳng, nhất là bất bình đẳng cơ hội, từ đó ảnh hưởng tới khả năng dịch chuyển xã hội của người dân lên các thang bậc kinh tế cao hơn, tạo nên vòng luẩn quẩn của đói nghèo, cũng như gây tác động không tốt tới sự phát triển chung của toàn xã hội. Trước tình hình đó, trong giai đoạn tới, rất cần thiết đẩy mạnh việc xây dựng và áp dụng các chính sách phù hợp, có hiệu quả nhằm từng bước thu hẹp khoảng cách, giải quyết vấn đề bất bình đẳng trong xã hội.

Giải quyết bất bình đẳng theo chiều ngang hay giữa các nhóm trong xã hội là một trong những thách thức lớn trong hoạch định chính sách phát triển ở Việt Nam. Hiện nay, thu hẹp khoảng cách về chênh lệch giàu nghèo giữa thành thị với nông thôn, giữa các vùng dân tộc thiểu số và miền núi với đô thị lớn, giữa các nhóm dân tộc khác nhau ở Việt Nam vẫn rất cần sự quan tâm nhiều hơn của các cơ quan quản lý. Theo báo cáo năm 2017 của Oxfam, tỷ lệ người nghèo tại các khu vực nông thôn đang chiếm tỷ lệ khá cao so với người nghèo đô thị, khi có 5,4% dân số thành thị sống dưới chuẩn nghèo trong khi con số này ở nông thôn là 22,1%.

Chênh lệch giàu nghèo giữa các nhóm dân tộc cũng là bài toán nan giải trong hoạch định và áp dụng các chính sách phát triển. Khoảng cách thu nhập giữa các nhóm dân tộc đang có xu hướng tăng theo thời gian. Nhóm các DTTS mặc dù chỉ chiếm 15% dân số cả nước nhưng lại chiếm tới 73% tổng số hộ nghèo trong năm 2016. Chênh lệch thu nhập giữa nhóm chiếm đại đa số là người Kinh và người Hoa với các DTTS cũng tăng từ 2,1 lần lên 2,3 lần trong giai đoạn 2004-2014. Tình trạng nghèo giữa các nhóm DTTS cao hơn các nhóm Kinh và Hoa do nhiều nguyên nhân, bên cạnh một số đặc điểm về văn hoá, tập quán, một trong số các lý do quan trọng xuất phát từ thực tế các nhóm này có xu hướng cư trú tại các vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa, các vùng chịu ảnh hưởng nhiều từ thiên tai và có ít có khả năng tiếp cận với các cơ hội phát triển kinh tế. Do chênh lệch giàu nghèo và hạn chế cơ hội phát triển kinh tế, các nhóm DTTS cũng là những người có ít khả năng dịch chuyển xã hội hơn so với các nhóm dân tộc khác. Trong giai đoạn 2010-2014, trong khi 49% số hộ người Kinh và Hoa trong các nhóm ngũ phân vị có thu nhập thấp nhất chuyển lên được nấc thang thu nhập cao hơn, chỉ có 19% các hộ DT khác làm được như vậy, thậm chí các hộ DTTS có xu hướng dịch chuyển xuống, hoặc tái nghèo cao hơn so với người Kinh và người Hoa.

Mặc dù giáo dục được coi là một trong những động lực có tác động tích cực tới dịch chuyển xã hội, giúp xoá đói giảm nghèo, tuy nhiên trong thời gian qua, nếu như tỷ lệ nhập học THPT ở nhóm Kinh và Hoa là 65%, tỷ lệ này trong nhóm DTTS chỉ chiếm 13,7%. Bên cạnh giáo dục, khả năng tiếp cận với các nhu cầu cơ bản phục vụ đời sống khác như nước sạch và vệ sinh môi trường của các hộ nghèo tại khu vực nông thôn, vùng DTTS và miền núi còn nhiều hạn chế, từ đó hạn chế khả năng thoát nghèo cũng như dịch chuyển xã hội của nhóm này.

Do đó, rất cần tập trung vào các chính sách hỗ trợ xây dựng mạng lưới an sinh xã hội bền vững cho người nghèo cũng như thúc đẩy việc tạo ra các việc làm có thu nhập ổn định và bền vững. Việc giảm bất bình đẳng thông qua tăng đầu tư công, thúc đẩy việc tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản, đặc biệt là giáo dục và y tế là vô cùng cần thiết. Với việc trình độ học vấn đã và đang được nhiều chuyên gia nhận định là có liên hệ nhất định với việc gia tăng cơ hội tiếp cận việc làm cũng như khả năng nâng cao thu nhập, dịch chuyển kỹ năng và dịch chuyển xã hội của một cá nhân, thì việc thực hiện cải cách giáo dục nhằm cân bằng cơ hội và phát triển kỹ năng cho người lao động là vô cùng quan trọng.

Ngoài ra, việc lồng ghép các chỉ số bất bình đẳng vào các chính sách phát triển kinh tế-xã hội trong từng giai đoạn, cũng như thực thi các thiết chế xã hội đặc thù hướng đến nhóm giàu nhất trong xã hội như thuế thu nhập cá nhân cũng là cần thiết để thu hẹp khoảng cách giàu-nghèo trong xã hội.

Tài liệu tham khảo

  1. Oxfam. 2017. Thu hẹp khoảng cách, cùng giảm bất bình đẳng ở Việt Nam.
  2. Oxfam. 2018. Dịch chuyển xã hội và bình đẳng cơ hội tại Việt Nam: Xu hướng và các yếu tố tác động
  3. Tổng cục Thống kê. 2017. Kết quả khảo sát mức sống dân cư Việt Nam năm 2016
  4. Ngân hàng Thế giới. 2018. Bước tiến mới giảm nghèo và thịnh vượng chung ở Việt Nam
Trích nguồn:NCIF
Tác giả: Quỳnh Anh (Ban Các vấn đề Xã hội và Môi trường)
  Email    In


 

Bình luận

Mã xác nhận:
Nhập mã xác nhận:
 

Tìm kiếm

Số lượt truy cập : 1097202