Tin Kinh tế- xã hội  > Sự kiện nổi bật

Tiến trình đàm phán và ký kết Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên Minh châu Âu (EV-FTA)

Cập nhật lúc: 09/08/2019 09:45:48 AM

1. Quan hệ giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU)

Sau 25 năm kể từ khi hai bên thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức, mối quan hệ giữa Việt Nam và EU ngày càng phát triển toàn diện hơn. Hiệp định khung về hợp tác (FCA) năm 1995 và Hiệp định khung về quan hệ đối tác và hợp tác toàn diện (PCA- ký kết năm 2012 và có hiệu lực từ 2016) đã đánh dấu quá trình phát triển quan hệ Việt Nam và EU, tạo ra khuôn khổ pháp lý quan trọng đưa quan hệ hợp tác hai bên trong nhiều lĩnh vực sang những giai đoạn phát triển mới, toàn diện và sâu sắc hơn. Trong các hiệp định này, hai bên cam kết thúc đẩy hợp tác trên nhiều lĩnh vực bao gồm cả kinh tế, khoa học và công nghệ.

EU là đối tác thương mại lớn trên thế giới , chiếm 33,08% tổng thương mại toàn cầu năm 2018, trong đó xuất khẩu chiếm 33,55% và nhập khẩu là 32,61%. EU cũng là nhà nhập khẩu chính đối với các sản phẩm nông nghiệp từ các nền kinh tế đang phát triển. Đối với Việt Nam, EU là một trong những đối tác quan trọng hàng đầu về phát triển kinh tế và an ninh quốc phòng. Trong lĩnh vực kinh tế, EU chiếm tới trên 90% kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam sang Châu Âu. Kim ngạch thương mại hai chiều tăng với tốc độ trung bình 15-20%/năm. EU hiện là đối tác thương mại lớn thứ tư của Việt Nam (sau Trung Quốc, Mỹ và Hàn Quốc), thị trường xuất khẩu lớn thứ 2 sau Mỹ, với tổng kim ngạch thương mại song phương năm 2018 đạt khoảng 55,8 tỷ USD, tăng mạnh so với mức trên 50 tỷ USD năm 2017.  Trao đổi thương mại giữa Việt Nam và EU chủ yếu mang tính bổ trợ thay vì cạnh tranh lẫn nhau. Xuất khẩu của Việt Nam sang EU chủ yếu là sản phẩm chế biến chế tạo và sản phẩm nông nghiệp, trong khi đó nhập khẩu từ EU chủ yếu là máy móc thiết bị, tân dược, sản phẩm hóa chất, nguyên phụ liệu dệt may, da giầy.

Về đầu tư, trước khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), vốn FDI đăng ký từ EU vào Việt Nam dao động ở mức 1-1,5 tỷ USD mỗi năm???. Sau khi Việt Nam gia nhập WTO, con số này tăng vọt lên trên 2,8 tỷ EUR (tương đương 3,7 tỷ USD) vào năm 2010. Tính đến tháng 4/2019, EU có 2.244 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đầu tư đăng ký đạt 24,67 tỷ USD), xếp thứ 4 trong số các nhà đầu tư FDI lớn nhất vào Việt Nam. EU hiện xếp thứ 4 trong số các nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất vào Việt Nam, đồng thời cũng là đối tác quan trọng cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cho Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, Hiệp định thương mại tự do Việt Nam và EU (EVFTA) kết thúc đàm phán năm 2015 và được cho là một trong những dấu mốc quan trọng tạo ra bước đột phá mới trong quan hệ giữa Việt Nam và EU.

2. Tiến trình đàm phán

EVFTA là Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới với những cam kết mở cửa toàn diện, sâu rộng và có tác động mạnh tới nền kinh tế Việt Nam cũng như các nước thành viên, và được coi là một trong những FTA toàn diện và tham vọng nhất mà EU dự định ký kết với một quốc gia đang phát triển.  Sau FTA với Singapore (ký tháng 10/2018), đây là FTA thứ hai EU dự định ký trong khu vực ASEAN.

Cơ sở để hai bên triển khai đàm phán:

Về phía Việt Nam: (i) Triển khai chủ trương chủ động, tích cực hội nhập quốc tế, tham gia sâu rộng và toàn diện hơn vào nền kinh tế khu vực và toàn cầu thông qua ký kết các FTA khu vực và song phương; (ii) Quan hệ Việt Nam – EU phát triển thuận lợi, EU là đối tác quan trọng hàng đầu của Việt Nam trên nhiều lĩnh vực như kinh tế, chính trị, khoa học-công nghệ, y tế, giáo dục- đào tạo…; (iii) EU hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Cơ cấu xuất nhập khẩu của hai bên có tính bổ sung cao, ít mang tính cạnh tranh trực tiếp; (iv) Hai bên đã chính thức ký kết Hiệp định khung về đối tác toàn diện (PCA) vào tháng 6/2012.

Về phía EU: (i) EU đẩy mạnh triển khai Chiến lược “Thương mại, tăng trưởng và các vấn đề quốc tế - chính sách thương mại như một cấu phần cốt lõi của Chiến lược EU 2020” nhằm tạo động lực mới để vượt qua khó khăn về kinh tế do khủng hoảng nợ công kéo dài; (ii) Đàm phán thương mại tự do ASEAN- EU tạm dừng do vấn đề Myanmar và một số nước ASEAN không “mặn mà”; (iii) Việt Nam là thị trường hấp dẫn, năng động với gần 100 triệu dân, do đó EU không muốn “chậm chân” so với các nước thành viên trong Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) trong việc khai thác những thế mạnh của thị trường Việt Nam, đồng thời EVFTA sẽ là cầu nối gắn kết EU với khu vực Châu Á- Thái Bình Dương, trong đó có ASEAN.

Đàm phán Hiệp định bắt đầu từ ngày 26/6/2012. Sau gần 3 năm, với 14 phiên chính thức và nhiều phiên giữa kỳ ở các cấp bộ trưởng, trưởng đoàn và các nhóm kỹ thuật, ngày 04/8/2015, đàm phán EVFTA đã kết thúc theo lộ trình và được lãnh đạo cấp cao hai bên thoả thuận với nội dung cân bằng, có tính đến sự khác biệt về trình độ phát triển giữa EU và Việt Nam. Thỏa thuận hoàn tất lời văn EVFTA được ký vào ngày 02/12/2015 và hai bên đã công bố toàn văn Hiệp định vào ngày 01/2/2016. Hai bên đã tổ chức 05 phiên rà soát pháp lý và công tác rà soát ở cấp kỹ thuật của Hiệp định đã được hoàn thành vào tháng 6/2017.

3. Quá trình chuẩn bị  và ký kết

Trên cơ sở phán quyết của Tòa án Công lý châu Âu, việc ký kết và phê chuẩn FTA sẽ không hoàn toàn thuộc thẩm quyền của Ủy ban châu Âu (EC) và Nghị viện châu Âu (EP), mà của cả cấp quốc gia thành viên. Do đó, nhằm đẩy nhanh ký kết và sớm đưa EVFTA vào thực thi, EU đã chính thức đề xuất với Việt Nam về việc tách Hiệp định EVFTA thành 02 hiệp định riêng biệt, bao gồm: (i) FTA với các nội dung đã được thống nhất trước đây nhưng phần đầu tư sẽ chỉ bao gồm tự do hóa đầu tư trực tiếp nước ngoài. Hiệp định này thuộc thẩm quyền ký kết của EC và phê chuẩn của EP; và (ii) Hiệp định Bảo hộ đầu tư (IPA) bao gồm nội dung bảo hộ đầu tư và giải quyết tranh chấp đầu tư. Hiệp định IPA này phải được sự phê chuẩn của cả Nghị viện châu Âu (EP) và của nghị viện các nước thành viên thì mới có thể thực thi.

Ngày 27/10/2017, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã đồng ý về chủ trương đối với đề xuất tách Hiệp định EU. Cả hai Hiệp định sau đó đã được hai bên thống nhất và hoàn tất toàn bộ quá trình rà soát pháp lý, lời văn vào tháng 7 năm 2018 (sau đây gọi chung là Hiệp định EVFTA).

Ngày 17/10/2018, EC đã nhất trí trình EU xem xét việc ký kết hai Hiệp định này.

Hai Hiệp định đã được ký kết vào 30/6/2019. Sau bước ký kết, hai Hiệp định sẽ phải trải qua quá trình phê chuẩn nội bộ ở EU và Việt Nam để có thể chính thức có hiệu lực với hai Bên

4. Ý nghĩa ngoại giao, địa kinh tế - chính trị của Hiệp định EVFTA đối với Việt Nam

Hiệp định EVFTA là bước đi quan trọng của Việt Nam triển khai chủ trương chủ động, tích cực hội nhập quốc tế và đẩy mạnh, nâng tầm các hoạt động đối ngoại đa phương. Cùng với các FTA khác, Hiệp định EVFTA sẽ tạo khuôn khổ hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư lâu dài, ổn định và tạo động lực cho quan hệ hợp tác nhiều mặt giữa Việt Nam với các đối tác lớn. Một số ý nghĩa ngoại giao, địa kinh tế- chính trị cụ thể của Hiệp định đối với Việt Nam bao gồm:

 (1) Hiệp định EVFTA sẽ góp phần tạo ra sự đan xen lợi ích và cân bằng trong quan hệ giữa Việt Nam và các đối tác lớn; Hiệp định EVFTA sẽ góp phần đưa quan hệ Việt Nam - EU phát triển sâu rộng và thực chất hơn, mức độ đan xen lợi ích cao và chặt chẽ hơn; vai trò của Việt nam trong chinh sách đôi ngoại của EU được nâng cao hơn”.

(2) Hiệp định EVTA với những cam kết sâu về những lĩnh vực hợp tác mới như lao động, môi trường cũng góp phần làm giảm những tiếng nói không thuận về dân chủ nhân quyền của Việt Nam, trong khi nâng cao lợi ích của EU trong thúc đẩy một Việt Nam phát triển hòa bình, thịnh vượng;

(3) Góp phần đa dạng hóa quan hệ đối ngoại của Việt Nam với các đối tác, đa dạng hóa thị trường, thúc đẩy việc mở rộng mạng lưới quan hệ đối tác của Việt Nam, góp phần đẩy mạnh quá trình liên kết kinh tế khu vực, thúc đẩy tự do thương mại dựa trên luật lệ.

(4) Việt Nam cũng có điều kiện đẩy mạnh cải thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả các cơ chế, chính sách, năng lực quản trị, xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao;

(5) Tạo thêm các đòn bẩy trong quan hệ của Việt Nam với các đối tác, trong đó có khả năng đàm phán FTA của Việt Nam với các đối tác khác. Việt Nam sẽ có vị thế lớn hơn và có cơ hội nâng cao “thế mặc cả”/ “thế đàm phán” trong quan hệ với các đối tác khác, trong đó bao gồm khả năng đàm phán FTA giữa Việt Nam và Anh sau khi Anh hoàn thành tiến trình rời EU (Brexit), khả năng đàm phán với Mỹ và với Khối thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR), ...

(6) Với vai trò quan trọng của EU trong các vấn đề kinh tế - chính trị khu vực và toàn cầu, việc ký kết và triển khai Hiệp định EVFTA khẳng định quyết tâm đổi mới, cải cách, hội nhập kinh tế quốc tế và góp phần nâng cao vai trò, vị thế quốc tế của Việt Nam. Đây là nhân tố quan trọng góp phần nâng cao vị thế quốc tế của Việt Nam trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ thương mại đang đe dọa sự phục hồi và tăng trưởng bền vững của kinh tế thế giới cũng như của các khu vực và các quốc gia, đồng thời tranh chấp kinh tế- thương mại giữa các nước có nguy cơ gia tăng.

(7) Với việc Việt Nam sẽ đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2020, Hiệp định EVFTA sẽ làm gia tăng vai trò, vị thế của Việt Nam trong quan hệ EU - ASEAN trong bối cảnh hai bên đã nhất trí về nguyên tắc nâng cấp quan hệ lên mức đối tác chiến lược; đồng thời, Hiệp định EVFTA có thể cùng với FTA giữa EU và Singapore tạo thành “hình mẫu” cho FTA giữa EU và ASEAN trong tương lai.

Mặc dù vậy, Hiệp định EVFTA cũng mang lại nhiều thách thức địa chính trị nhất định đối với Việt Nam, bao gồm: (1) Gia tăng cạnh tranh giữa các nước lớn trong khu vực trong việc nâng tầm ảnh hưởng tới ASEAN, trong đó có những yếu tố sẽ bất lợi cho Việt Nam; (2) Thông qua Hiệp định EVFTA, EU có thể gia tăng sức ép trong quá trình xây dựng và hoàn thiện thể chế của Việt Nam theo các chiều hướng, tiêu chuẩn của phương Tây mà một nước đang chuyển đổi như Việt Nam có thể sẽ gặp phải khó khăn, ví dụ sức ép trong vấn đề dân chủ, nhân quyền, yêu cầu Việt Nam thực hiện các quyền dân sự và chính trị, tự do ngôn luận, đòi mở rộng quyền tham gia vào việc hoạch định chính sách, việc giám sát triển khai Hiệp định EVFTA...

 

 

Trích nguồn:NCIF
Tác giả: Ban Dự báo Kinh tế Ngành và Doanh nghiệp
  Email    In


 

Bình luận

Mã xác nhận:
Nhập mã xác nhận:
 

Số lượt truy cập : 1097202