Tin Kinh tế- xã hội  > Kinh tế thế giới

Xu hướng kinh tế, địa chính trị nổi bật giai đoạn 2016-2018

Cập nhật lúc: 14/12/2018 04:00:00 PM

Kinh tế thế giới giai đoạn 2016-2018 nhìn chung tương đối khả quan. Một số xu hướng như Cách mạng công nghiệp 4.0, nền kinh tế chia sẻ mang lại động lực tích cực cho kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng của kinh tế thế giới cũng bị hạn chế bởi một số xu hướng như: xu hướng thắt chặt tiền tệ tại một số nước , xu hướng chống toàn cầu hóa và những rủi ro về bất ổn địa chính trị.

Diễn biến tích cực của kinh tế thế giới giai đoạn 2016-2018: Tốc độ tăng trưởng GDP toàn cầu tăng liên tục trong giai đoạn này nhờ đà tăng trưởng khả quan của Mỹ, châu Âu, khu vực các nước đang nổi. Giá cả hàng hóa thế giới có xu hướng tăng tạo động lực cho tăng trưởng thương mại thế giới. Dòng vốn đầu tư toàn cầu sụt giảm trong hai năm 2016-2017 do xu hướng tăng lãi suất tại một số nước lớn và rủi ro địa chính trị. Dòng vốn FDI tại khu vực châu Á năm 2016 sụt giảm 15% so với năm 2016. Năm 2017, dòng vốn FDI toàn cầu giảm 23%, trong đó FDI vào các nước phát triển giảm 37% trong khi FDI vào các nước đang phát triển vẫn ổn định so với năm 2016. Tuy nhiên, dòng FDI toàn cầu có dấu hiệu khả quan hơn trong 6 tháng đầu năm 2018. tổng vốn FDI của thế giới trong quý I/2018 tăng lên 359,27 tỷ USD so với 320,17 tỉ USD trong quý IV/2017. Trong giai đoạn này, xu hướng đầu tư toàn cầu dịch chuyển sang khu vực các nền kinh tế phát triển. Dòng vốn FDI vào các nền kinh tế đang nổi châu Á cũng tăng, nhưng có sự khác biệt rõ ràng về lĩnh vực đầu tư: trong khi các nền kinh tế có năng lực công nghệ tốt hơn như Trung Quốc, Hàn Quốc và Ấn Độ có xu hướng tăng cường thu hút FDI vào công nghệ cao, vốn FDI vào các nền kinh tế ASEAN hầu như vẫn tập trung vào lĩnh vực chế tác, bất động sản và cơ sở hạ tầng

Giá dầu thế giới biến động tăng trong giai đoạn 2016-2018. Sau khi sụt giảm xuống mức thấp nhất (26 USD/thùng) vào đầu năm 2016 do dư thừa nguồn cung, nhu cầu tiêu thụ giảm tại Trung Quốc, giá dầu bắt đầu tăng trở lại vào cuối năm 2016 và lên mức cao nhất đạt trên 80 USD/thùng trong tháng 6/2018 do bất ổn chính trị tại Trung Đông[1] và các nước xuất khẩu dầu mỏ OPEC cắt giảm sản lượng[2].

Bảng 1: Tốc độ tăng trưởng một số khu vực trên thế giới giai đoạn 2016-2018 (%)

Nguồn: IMF (7/2018)

Xu hướng phát triển nhanh của kinh tế chia sẻ và cách mạng công nghiêp (CMCN) 4.0 góp phần định hình lại thương mại và đầu tư toàn cầu: Kinh tế chia sẻ đã và đang giúp tối ưu hóa nguồn lực thông qua việc dùng chung hàng hóa và dịch vụ dư thừa năng suất. Cho tới nay, quy mô của nền kinh tế chia sẻ đang tăng nhanh và dự báo tiếp tục tăng trong thời gian tới.

CMCN 4.0 kéo theo một loạt công nghệ giúp hệ thống ảo và vật lý của chuỗi GVC có thể hợp tác với nhau một cách linh hoạt. Với Cách mạng 4.0 các quốc gia và doanh nghiệp có cơ hội để đảo ngược sự suy giảm năng suất cũng như rào cản về nguồn lực. Tác động 4.0 là sâu rộng, làm thay đổi lợi thế tuyệt đối và tương đối giữa các quốc gia, từ đó cũng định hình lại dòng thương mại và đầu tư toàn cầu. Các nền kinh tế có năng lực công nghệ tốt như Trung Quốc, Hàn Quốc và Ấn Độ có xu hướng tăng cường thu hút FDI vào công nghệ cao. Các quốc gia phát triển hạn chế dần việc đưa ngành chế tác sang các nước đang phát triển.

Xu hướng thắt chặt tiền tệ tại một số nền kinh tế phát triển: Cục dự trữ liên bang Mỹ (FED) chính thức tăng lãi suất lần đầu tiên vào tháng 12/2016 lên mức 0,25% sau một thời gian dài duy trì chính sách nới lỏng tiền tệ với lãi suất 0%. Từ năm 2017 đến giữa 2018, FED tăng lãi suất 6 lần liên tiếp lên mức 1,75%. Ngân hàng Trung ương Anh (BOE) tăng lãi suất lên mức cao nhất 0,75% vào tháng 2/8/2018 sau khi tăng lên mức 0,5% trong năm 2017. Tại châu Âu, Ngân hàng trung ương EU (ECB) thực hiện chương trình nới lỏng định lượng (QE) này dự kiến chỉ kéo dài cho tới tháng 9/2018, mỗi tháng mua 30 tỷ Euro (tương ứng 35 tỷ USD) trái phiếu chính phủ và trái phiếu tư nhân. Tuy nhiên, chương trình này sẽ chỉ được gia hạn tới cuối năm 2018 và quy mô mua trái phiếu hàng tháng giảm trong 3 tháng cuối năm

Xu hướng chống toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ với chủ nghĩa bảo hộ hiện hữu rõ nét khi các nước đối mặt với thâm hụt thương mại và giảm việc làm. Mỹ tăng cường thúc đẩy ký kết các giao thương mang tính song phương thay vì đa phương. Ngày 24/1/2017, Mỹ chính thức rút khỏi đàm phán Hiệp định xuyên Thái Bình Dương TPP. Ngày 17/7/2017, Mỹ chính thức công bố việc đàm phán lại Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA) nhằm ngăn chặn tình trạng thao túng tỷ giá tiền tệ. Qua 7 vòng đàm phán, các quốc gia mới chỉ hoàn tất được 6/33 chương của Hiệp định. Quá trình đàm phán căng thẳng giữa 3 nước lần đầu tiên đã có một bước tiến tích cực với thỏa thuận sơ bộ đạt được giữa Mỹ và Mexico ngày 27/8/2018[1]

Sự kiện Anh chính thức kích hoạt quá trình rời EU (ngày 29/3/2017) theo kết quả của cuộc trưng cầu dân ý năm 2016 cũng thúc đẩy quá trình chống toàn cầu hóa. Giai đoạn 1 đàm phán kết thúc với việc Anh cam kết đóng góp tài chính gần 40 tỷ Bảng Anh cho EU, đồng thời đảm bảo các quyền của công dân EU tại Anh và ngược lại, cũng như sẽ không có đường biên giới cứng giữa Anh và Cộng hòa Ireland. Ngày 21/8/2018, EU và Anh khẳng định các cuộc đàm phán về Brexit đã bước vào giai đoạn cuối cùng trước khi Anh chính thức rời khối dự kiến vào tháng 3/2019.

Bắt nguồn từ việc chính phủ Anh quyết định rời khỏi Liên Minh châu Âu (EU) ngày 6/2016, phong trào chủ nghĩa dân túy tại châu Âu tiếp tục dâng cao trong nửa năm đầu 2018 thông qua các cuộc bầu cử mà các nhà cầm quyền mới tại một số nước có những chính sách chống lại công cuộc tái thiết khu vực của các nhà lãnh đạo EU thời hậu Brexit. Cuộc bầu cử tại Hungary với chiến thắng của Đảng Liên đoàn Công dân Hungary (FIDESZ) theo đường lối cánh hữu. Tương tự với Ý và một số quốc gia khác.

Chủ nghĩa bảo hộ hiện hữu ngày càng rõ nét, có nguy cơ dẫn tới các cuộc chiến thương mại, ảnh hưởng bất lợi đến tăng trưởng kinh tế của các nước, khu vực và thế giới. Mỹ là cường quốc ủng hộ mạnh mẽ xu hướng bảo hộ thương mại này khi đưa ra hai chính sách lớn là giảm thuế thu nhập cho doanh nghiệp Mỹ và tăng rào cản thương mại với hàng nhập khẩu từ các nước nhằm thu hút đầu tư, tăng việc làm trong nội bộ nước Mỹ. Cải cách thuế thu nhập của doanh nghiệp (DN) của Mỹ có hiệu lực từ tháng 1/2018, theo đó mức thuế giảm từ 35% xuống 21%. Mỹ cũng đã áp dụng tăng thuế nhập khẩu 25% đối với mặt hàng nhôm, thép đối với một số nước như Trung Quốc, EU, Canada, Mexico…Động thái này đã gây nên hàng loạt hành động trả đũa từ các quốc gia xuất khẩu sang Mỹ.

Cục diện địa chính trị diễn ra phức tạp với xu hướng đa cực diễn ra nhanh hơn Các nước đều có sự điều chỉnh chiến lược và chính sách nhằm khẳng định vị thế của mình. Liên minh châu Âu tiếp tục hàng loạt sự kiện: quá trình đàm phán Anh rời khỏi EU đang lâm vào bế tắc và chỉ đạt được thỏa thuận vào phút chót. Mỹ đã châm ngòi cho cuộc chiến tranh thương mại nhằm củng cố vị thế số một của mình bằng cách áp đặt mức thuế 25% lên 50 tỷ USD nhập khẩu từ Trung quốc Trung Quốc đã có những hành động trả đũa tương ứng. Đối trọng lại chiến lược “Vành đai con đường” của Trung Quốc, Mỹ đang cố gắng thúc đẩy thực hiện chiến lược “Ấn Độ-Thái Bình Dương”. Ngoài ra, Mỹ đã đưa ra các lệnh trừng phạt đối với Iran khi rút khỏi thỏa thuận hạt nhân với nước này vào tháng 5/2018. Điểm sáng trên bản đồ địa chính trị diễn ra trong 6 tháng đầu năm được khắc họa bởi hai sự kiện: Hiệp định hòa bình giữa Triều Tiên và Hàn Quốc tháng 4/2018 và mối quan hệ có xu hướng tốt đẹp hơn giữa Mỹ và Triều Tiên được thiết lập vào tháng 6/2018.

 


[1] Mỹ và Mexico nhất trí 75% giá trị của một phương tiện sẽ được sản xuất tại một trong hai quốc gia, cao hơn ngưỡng 62,5% trong NAFTA thời kỳ đầu. Canada và Mỹ cũng đang nỗ lực nối lại đàm phán sau một số bất đồng. Canada đang chịu áp lực phải chấp nhận những điều khoản mới liên quan đến quy định về xe hơi, dàn xếp tranh chấp và bản quyền trí tuệ đã đạt được giữa Mỹ và Mexico để cập nhật hóa NAFTA

 


[1] Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran tháng 5/2018

[2] mức độ tuân thủ thỏa thuận cắt giảm sản lượng dầu thô của OPEC tăng từ 86% vào tháng 9 lên 92% trong tháng 10/2017

Trích nguồn:NCIF
Tác giả: Ths. Nguyễn Linh Chi (Ban Kinh tế thế giới)
  Email    In


 

Bình luận

Mã xác nhận:
Nhập mã xác nhận:
 

Tìm kiếm

Số lượt truy cập : 1097202