Giới thiệu

Chính sách thúc đẩy cách mạng công nghiệp 4.0 tại Trung Quốc và ngụ ý cho Việt Nam

Cập nhật lúc: 07/12/2018 10:00:00 AM

a, Chủ trương, định hướng, mục tiêu phát triển công nghiệp 4.0

Cách mạng công nghiệp 4.0 tại Trung Quốc được phát triển dựa trên những chính sách, chiến lược thúc đẩy công nghiệp mạnh mẽ, nổi bật nhất là chiến lược "Made in China 2025[1]”.Việc thực hiện các chính sách, chiến lược quốc gia sẽ giúp định hướng thị trường thông qua định hướng của chính phủ[2] với quan điểm lấy sáng tạo để thúc đẩy, chất lượng là hàng đầu, phát triển xanh, cải thiện kết cấu, coi nhân tài là cơ bản nhằm nâng cấp tổng thể ngành công nghiệp chế tạo của Trung Quốc, độc lập về công nghệ, giảm phụ thuộc vào công nghệ của các nước như Mỹ, Đức, Nhật.

Để đạt được những thành tựu này, Trung Quốc đề ra chiến lược kết hợp. Một mặt, Chính phủ Trung Quốc muốn các nhà sản xuất robot địa phương mời gọi các nhà đầu tư nước ngoài nắm vị trí lãnh đạo, mặt khác đề ra nhiều chính sách ưu tiên khởi nghiệp tự động hóa cho các doanh nghiệp khởi nghiệp. Ví dụ, tỉnh Quảng Đông năm 2015 công bố hỗ trợ 137 tỷ USD cho khoảng 2.000 công ty địa phương trong các lĩnh vực chế tạo robot và các nhà sản xuất có kế hoạch tự động hóa dây chuyền. Ngoài ra, các nhà sản xuất robot và công ty tự động hóa sẽ được hưởng trợ cấp, khoản vay lãi suất thấp, miễn thuế và miễn thuế sử dụng đất. Chính phủ Trung Quốc muốn tăng tỷ lệ robot hóa với thương hiệu Trung quốc lên 50% tổng lượng hàng bán vào năm 2020 so với 31% như hiện nay.

Mục tiêu dài hạn của Trung Quốc trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 rất rõ ràng và quyết liệt, theo đó:

- Từ năm 2015-2025: tham gia nhóm các nước lớn về công nghệ

- Năm 2020: cơ bản hoàn thành công nghiệp hoá

- Năm 2025: cải thiện năng lực cạnh tranh và năng suất lao động

- Năm 2025-2035: Công nghiệp sản xuất của Trung Quốc nằm ở mức trung  bình trong nhóm các cường quốc công nghiệp

- Năm 2035-2049: Kỷ niệm 100 năm thành lập đất nước Trung  Quốc - đứng đầu thế giới về sản xuất công nghiệp, hình  thành hệ thống các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu thế  giới.

b. Vai trò của Chính phủ Trung Quốc và những chính sách phát triển CMCN 4.0.

Bám sát quy hoạch, đạt được những kết quả ban đầu trong thực hiện 5 đại dự án[3] của chiến lược Made in China 2025. Trong 2 năm 2015 - 2016, “Thiết kế tầng đỉnh” - top-level design đối với chiến lược đã cơ bản hoàn thành, lấy văn kiện “Trung Quốc chế tạo 2025” làm đường lối dẫn dắt, lấy “bản quy hoạch 1+X” làm khung triển khai, lấy “sách xanh lộ trình kỹ thuật của các lĩnh vực trọng điểm” làm hệ thống chính sách bổ sung. 5 đại dự án của chiến lược đều đã đạt được những kết quả ban đầu. Triển khai 226 dự án ứng dụng mô hình mới và thử nghiệm tiêu chuẩn hóa tổng hợp ngành chế tạo thông minh, chọn ra 109 dự án thí điểm chế tạo thông minh, xây dựng 19 kênh phục vụ công cộng nền tảng kỹ thuật. Trung tâm sáng tạo điện động lưc quốc gia đã chính thức làm việc, trung tâm sáng tạo chế tạo AM (hay còn gọi là in 3D) đang trong quát trình xây dựng.

Triển khai thí điểm, đạt hiệu quả cao trong triển khai. Chính phủ tích cực thúc đẩy việc thành lập các thành phố thí điểm và các nhóm thành phố thí điểm. Đã phê duyệt 8 thành phố thí điểm, bao gồm: Ninh Ba, Tuyền Châu, Thẩm Dương, Trường Xuân, Vũ Hán, Ngô Trung, Thanh Đảo, Thành Đô; và 3 nhóm thành phố thí điểm, bao gồm: 5 thành phố Tô Nam (Trấn Giang, Nam Kinh, Thường Châu, Vô Tích và Tô Châu), nhóm các thành phố Tây Nam Châu Giang (Chu Hải, Phật Sơn, Trung Sơn, Giang Môn, Dương Giang, Đỉnh Hồ, Đại Vượng, Cao Yếu, Tứ Hội), nhóm các thành phố Trường Chu Đàm thuộc tỉnh Hồ Nam (Trường Sa, Chu Châu, Tương Đàm). Hiện nay, các thành phố và các nhóm thành phố này đều đã tiến hành thí điểm toàn diện căn cứ theo yêu cầu của phương án thực hiện và tập trung vào việc xây dựng nâng cấp công nghiệp, đổi mới công nghệ, hỗ trợ chính sách, đào tạo nhân lực, tích cực chủ động tìm hiểu tìm kiếm mô hình mới và con đường phát triển mới trong việc nâng cấp chuyển đổi ngành chế tạo, tạo ra những kinh nghiệm có thể sao chép, có thể áp dụng trên diện rộng.

Hoạch định các hướng dẫn theo khu vực, thúc đẩy hình thành cục diên phát triển khác nhau giữa các khu vực. Căn cứ theo nguyên tắc “lấy ưu thế tương đối làm nền tảng, thúc đẩy phát triển đan xen, đi sâu hợp tác giữa các bộ ngành và các tỉnh/thành phố”, tăng cường phối hợp giữa Bộ Công nghiệp và Thông tin và các tỉnh/thành phố, hoạch định “Hướng dẫn thực hiện “Trung Quốc chế tạo 2025” đối với các tỉnh và thành phố (năm 2016)”, giải quyết sự chồng chéo và cạnh tranh đồng chất đã tồn tại trong thời gian dài. Các địa phương rất tích cực hưởng ứng chiến lược, căn cứ theo ưu thế tài nguyên, cơ sở nền tảng của ngành sản xuất, điều kiện địa lý và thị trường, để chọn ra trọng điểm và phương hướng phát triển, hoạch địch những chính sách đã đặt ra, đẩy nhanh nâng cấp chuyển đổi mô hình của ngành. Tính đến hết năm 2016, đã có 29 tỉnh (khu vực, thành phố) đã ban hành văn bản chỉ đạo hoặc phương án thực hiện, thúc đẩy hình thành cục diện mới cho việc phát triển ngành chế tạo “phát triển tùy theo tình hình địa phương, đặc sắc nổi trội, có liên kết giữa các vùng, cạnh tranh đan xen”.

Tăng cường chỉ dẫn về chính sách, hiệu ứng tích hợp giữa ngành chế tạo và Internet rất rõ rệt. Quốc vụ viện Trung Quốc đã ban hành “Ý kiến chỉ đạo về tích cực thúc đẩy “Internet +”, “Về ý kiến chỉ đạo đi sâu phát triển tích hợp giữa Internet + và ngành chế tạo”, thông qua hướng dẫn chính sách và nỗ lực của các bên, Internet đã được tích hợp ứng dụng vào tất cả các bước nghiên cứu thiết kế phát minh. Trong năm 2016, mức độ phổ cập số hóa cho các công cụ nghiên cứu phát triển đã lên đến 61,8%, tỷ lệ điều khiển số trong các công đoạn quan trọng đạt 33,3%. Đạt được kết quả tốt trong việc thúc đẩy các doanh nghiệp lớn phát triển các diễn đàn “Song Sáng” (Sáng nghiệp, Sáng tạo). 47% các doanh nghiệp lớn đã tạo lập và vận hành các diễn đàn sáng tạo, các doanh nghiệp Trung ương đã tạo lập 100 diễn đàn “Song Sáng” trên Internet.

Mặc dù Made in China 2025 đã đạt được những kết quả đáng kể, nhưng vẫn tồn tại 3 khó khăn chủ yếu: Thứ nhất, thiết bị và công nghệ then chốt vẫn còn phụ thuộc vào nước ngoài, thứ hai vị trí của Trung Quốc vẫn nằm mức thấp và trung bình trong chuỗi sản xuất toàn cầu ; thứ ba là cục diện hoàn cảnh bên ngoài khó khăn - “trước chặn sau đuổi” (những nước có công nghiệp tiên tiến hơn Trung Quốc tìm cách hạn chế sự phát triển công nghiệp chế tạo của Trung Quốc, những nước đi sau Trung Quốc tìm cách đuổi theo và bắt kịp mức độ phát triển của Trung Quốc) vẫn chưa thay đổi.

c.  Kết luận và ngụ ý cho Việt Nam

Đánh giá chung, CMCN4.0 tại Trung Quốc có những ngụ ý quan trọng cho Việt Nam. Về mặt kinh nghiệm, xây dựng và triển khai, Trung Quốc đã có những bước đi bài bản và có tầm nhìn dài hạn. Trung quốc cũng xác định rõ các điểm yếu cốt lõi (nhân tài, nghiên cứu cơ bản, nhập khẩu, phụ thuộc công nghệ) từ đó có một chiến lược dung hòa, kết hợp được cả nguồn lực trong và ngoài nước. Các bược thực hiện của Trung Quốc chủ yếu dựa trên doanh nghiệp cũng với sự hỗ trợ của chính phủ. Những  bài học này cần được nghiên cứu tiếp thu trong quá trình xây dựng chiến lược CMCN 4.0 ở Việt Nam.

Ngụ ý thứ hai liên quan đến ảnh hưởng của CMCN4.0 của Trung Quốc tới các nước xung quanh trong đó có Việt Nam. Với các nước phát triển, sự trỗi dậy này của Trung Quốc sẽ tăng thêm cạnh tranh trong các lĩnh vực công nghệ cao. Cơ hội củ Việt Nam là có thể có khoảng trống tham gia sâu hơn vào các phân đoạn của chuỗi giá trị toàn cầu và mạng sản xuất trong khu vực và trên thế giới do các doanh nghiệp Trung Quốc đang tiến lên các nấc thang cao hơn. Ngoài ra, Việt Nam có thể lựa chọn nhập khẩu nhiều máy móc, thiết bị, công nghệ từ Trung Quốc để nâng cấp công nghệ sản xuất khi giá cả các mặt hàng này rẻ đi.

Tuy nhiên, những ảnh hưởng về dài hạn do chiến lược “Made in China 2025” cũng có thể là tiêu cực, đặc biệt khi Việt Nam mong muốn xây dựng nền kinh tế dựa trên đổi mới, sáng tạo. Hơn nữa, Việt Nam có nguy cơ nhập khẩu các công nghệ rẻ nhưng lạc hậu và gây ô nhiễm môi trường từ Trung Quốc do Trung Quốc đã bước vào giai đoạn đào thải các công nghệ này để chuyển sang các công nghệ cao hơn. Những vấn đề này cần được nghiên cứu rất kỹ để có đối sách phù hợp. Cụ thể hơn trong thời gian tới cần xem xét những bài học sau của Trung Quốc.

1.Xây dựng nền kinh tế kỹ thuật số với văn hóa phát triển bền vững, sáng tạo,  đầu tư vào quá trình nghiên cứu và phát triển sản phẩm cho doanh nghiệp. Định hình rõ hướng phát triển phù hợp với mục tiêu quốc gia.

Các doanh nghiệp Trung quốc đã và đang được chính phủ khuyến khích đầu tư cho các nền tảng công nghệ - một trong những yếu tố quyết định sự thành công trong thời đại công nghệ 4.0. Thay vì chạy theo các nước phát triển  bằng việc mua các công nghệ hiện đại, các công ty Trung Quốc đang đầu tư rất nhiều vào quá trình R&D có thể khiến công đoạn đưa sản phẩm ra thị trường của họ kéo dài hơn với chi phí lớn hơn nhưng đảm bảo cho doanh nghiệp của họ phát triển bền vững hơn[4]. Những kết quả nghiên cứu của họ sẽ đặt nền tảng cho công nghệ 5G trên toàn Trung Quốc vào năm 2020 trong khi các nước phát triển như Mỹ hay Nhật Bản cũng chưa công bố mốc thời gian cụ thể cho mục tiêu này.

Có thể thấy, Chính phủ Trung Quốc đang chú trọng vào khâu phát triển nền kinh tế một cách bền vững trong tương lai. Tuy là hai nền kinh tế khác nhau về quy mô, nhưng chiến lược phát triển bền vững rất cần thiết trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam với trình độ lao động còn thấp, các doanh nghiệp với những sản phẩm sáng tạo, bắt kịp thời đại còn chưa nhiều thì rất cần những phương án hỗ trợ và đào tạo, phổ biến kiến thức của chính phủ để các doanh nghiệp có thể xây dựng chiến lượng dài hạn với công nghệ là yếu tố trụ cột. Bên cạnh đó, giống như Trung Quốc (quốc gia có định hướng dẫn đầu về tự động hóa, big data, trí tuệ nhân tạo), Việc Nam nên đưa ra được những định hướng rõ ràng nhằm  giúp các doanh nghiệp nội địa định hình được đường lối phát triển của mình.

2.Hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và đầu tư vào yếu tố con người

Theo báo cáo của Diễn đàn kinh tế thế giới (WEF), hiện nay, chỉ có 25 quốc gia trên thế giới đang sẵn sàng cho cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Việt Nam không nằm trong nhóm này. Chỉ sốxếp hạng về công nghệ và đổi mới sáng tạo là 23/100 rất thấp so với khu vực. Nhiều chuyên gia cho rằng, hầu hết các doanh nghiệp trong nước vẫn cho rằng cuộc 4.0 có tác động ít hoặc không tác động tới Việt Nam và đây là yếu tố cần được thay đổi sớm khi ở Trung Quốc, các doanh nghiệp nhận thức rất rõ ràng về vai trò, cơ hội và thách thức từ chiến lược Made in china 2025 của chính phủ với rất nhiều những hội thảo lớn thu hút sự chú ý lớn từ thế giới được tổ chức.

Bên cạnh đó,những kỹ năng truyền thống như quản trị, vận hành, marketing… cũng cần được trau dồi, đổi mới để đưa vào đào tạo cho lực lượng lao động tương lai nhằm thích ứng với tư duy con người cũng như thị hiếu của khách hàng trong thời đại mới.

3.Xác định rõ tầm nhìn và hướng đi để phát triển nền kinh tế trong tương lai

Chính phủ Trung Quốc đã công bố kế hoạch “Made in china 2025” với những mục đích chính được xác định một cách rõ ràng nhằm biến nền kinh tế Trung Quốc từ nên kinh tế sản xuất cần nhiều nhân công và giá trị thấp sang sản xuất nhiều giá trị gia tăng hơn, thông qua các kế hoạch đổi mới, áp dụng công nghệ vào sản xuất, tăng cường cơ sở công nghiệp, thúc đẩy sự phát triển các thương hiệu Trung Quốc và thực hiện sản xuất công nghiệp xanh. Từ đó, “Made in China 2025” được kỳ vọng thúc đẩy các bước đột phá trong 10 ngành công nghiệp trọng điểm mà Trung Quốc muốn trở thành quốc gia đứng đầu trong tương lai. Từ những điều này, các doanh nghiệp của Trung Quốc có định hướng rất rõ ràng trong đường lối phát triển của mình đóng góp chung vào kế hoạch của chính phủ.

Tương tự Trung Quốc, Chính phủ Việt Nam cần có định hướng rõ ràng trong đường lối phát triển nền kinh tế quốc gia nhằm phát huy được thế mạnh và hạn chế những rủi ro ở mức thấp nhất. Nhờ đó, các doanh nghiệp nội địa có thể định hình được lối, kế hoạch và mục tiêu cho mình trong việc tham gia vào các hoạt động phát triển kinh tế.

 


[1] Tên tiếng Trung là “中国制造2025” (Sản xuất tại Trung Quốc 2025).

[2] http://www.gov.cn/zhuanti/2016/MadeinChina2025-plan/index.htm

[3] 5 đại dự án: (i) Xây dựng các trung tâm sáng  tạo của ngành chế tạo; (ii) Dự án chế tạo thông minh; (iii) dự án tăng cường nền tảng công nghiệp; (iV) Dự án chế tạo xanh; (v) Dự án sáng tạo trang thiết bị tiên tiến.

[4] Ví dụ tiêu biểu là Hãng Viễn thông Huawei có đến 68.000 người làm nghiên cứu phát triển thuần tuý, chiếm 40% trong tổng số 170.000 nhân viên.

Trích nguồn:NCIF
Tác giả: Lý Hoàng Bách (Ban kinh tế thế giới)
  Email    In


 

Bình luận

Mã xác nhận:
Nhập mã xác nhận:
 

Tìm kiếm

Số lượt truy cập : 1097202