Tin Kinh tế- xã hội  > Doanh nghiệp

Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trong bối cảnh mới

Cập nhật lúc: 11/12/2018 03:00:00 PM

Doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNNVV) là những doanh nghiệp có quy mô nhỏ về vốn, lao động và doanh thu. Tại Việt Nam, DNNVV đóng một vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ kinh tế tăng trưởng trong những năm vừa qua. Do quy mô nhỏ, linh hoạt, các doanh nghiệp này thường chiếm tỷ trọng lớn, thậm chí áp đảo doanh nghiệp lớn. Với số lượng lớn như vậy, DNNVV đóng vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm, giúp huy động các nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển và xóa đói giảm nghèo, đóng góp đáng kể vào tổng sản lượng cả nước.

Nhận định vai trò quan trọng của doanh nghiệp tư nhân, Chính phủ từ sớm đã chủ trương và đưa ra các chính sách thúc đẩy phát triển loại hình doanh nghiệp này. Luật doanh nghiệp tư nhân đã được xây dựng và thực hiện từ năm 1991 để thực hiện đường lối phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần và khuyến khích việc đầu tư kinh doanh, bảo hộ lợi ích hợp pháp của chủ doanh nghiệp tư nhân. Luật doanh nghiệp năm 1999 ra đời quy định hoạt động của tất cả các loại hình doanh nghiệp, trong đó có loại hình doanh nghiệp tư nhân. Nghị quyết số 14-NQ-TW ngày 18/3/2002 của Ban Chấp hành Trung ương được coi là bước ngoặt quan trọng trong việc đổi mới cơ chế, chính sách, khuyến khích và tạo điều kiện phát triển kinh tế tư nhân, theo đó khẳng định kinh tế tư nhân đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế, huy động các nguồn lực xã hội vào sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm. Nhà nước khuyến khích, hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi và định hướng, quản lý sự phát triển của kinh tế tư nhân theo pháp luật, bình đẳng giữa các thành phần kinh tế đồng thời tạo môi trường kinh doanh thuận lợi về chính sách, pháp lý và tâm lý xã hội để các doanh nghiệp của tư nhân phát triển rộng rãi trong những ngành nghề sản xuất, kinh doanh mà pháp luật không cấm.

Tiếp đó, nhằm tháo gỡ những khó khăn và thúc đẩy phát triển DNNVV, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1231/QĐ-TTg ngày 07/09/2012 về việc phê duyệt Kế hoạch phát triển DNNVV giai đoạn 2011-2015. Theo đó thực hiện 8 nhóm giải pháp phát triển DNNVV gồm có hoàn thiện khung pháp lý về gia nhập, hoạt động và rút lui khỏi thị trường của DN, hỗ trợ tiếp cận tài chính, tín dụng và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, hỗ trợ đổi mới công nghệ và áp dụng công nghệ mới, phát triển nguồn nhân lực và tập trung vào nâng cao năng lực quản trị, cung cấp thông tin hỗ trợ và xúc tiến mở rộng thị trường và xây dựng hệ thống tổ chức trợ giúp phát triển DNNVV. Năm 2017, Luật hỗ trợ DNNVV đã được ban hành nhằm quy định về nguyên tắc, nội dung, nguồn lực hỗ trợ DNNVV, trong đó tiếp tục quy định các nội dung hỗ trợ tiếp cận tín dụng, quỹ bảo lãnh tín dụng, hỗ trợ mặt bằng sản xuất, thuế, công nghệ và mở rộng thị trường.

Sau khi Nhà nước có chính sách khuyến khích đầu tư tư nhân và đặc biệt là sự ra đời của Luật doanh nghiệp, sự gia tăng nhanh về số lượng doanh nghiệp mới thành lập đã giúp nền kinh tế chuyển dịch nhanh theo hướng CNH, HĐH. Các DNNVV với đặc điểm quy mô nhỏ, cần ít vốn phát triển rộng khắp cả ở thành thị và nông thôn đã thu hút một số lượng lớn lao động trong lĩnh vực nông nghiệp sang sản xuất kinh doanh trong lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ. Hiện các DNNVV còn là các doanh nghiệp trụ cột tại các địa phương, đóng góp quan trọng vào thu ngân sách và tạo công ăn việc làm tại địa phương.

Tính đến hết năm 2016, số doanh nghiệp đang hoạt động là 505,1 nghìn doanh nghiệp[1], trong đó tỷ lệ doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chiếm tới 96%, doanh nghiệp vừa là 2% và chỉ có 2% là doanh nghiệp lớn[2]. Về tốc độ tăng trưởng, DN siêu nhỏ có mức tăng trung bình hàng năm lớn nhất là 20,9%/năm, DN vừa là 14,7%/năm và DN nhỏ là 11,1%/năm[3]. Khối doanh nghiệp này đóng góp khoảng 45% vào GDP, 31% vào tổng thu ngân sách, chiếm khoảng 31% vốn đầu tư của cộng đồng doanh nghiệp nói chung và đóng góp gần 50% vào tốc độ tăng trưởng kinh tế quốc gia hằng năm và tạo ra 51% tổng việc làm của Việt Nam. Theo Diễn đàn doanh nghiệp, số tiền thuế và phí mà các doanh nghiệp nhỏ và vừa tư nhân đã nộp cho Nhà nước đã tăng 18,4 lần sau so với năm 2005. Sự đóng góp đã hỗ trợ lớn cho việc chi tiêu vào các công tác xã hội và các chương trình phát triển khác. Do vậy, đã tạo ra 40% cơ hội cho dân cư tham gia đầu tư có hiệu quả trong việc huy động các khoản tiền đang phân tán, nằm trong dân cư, để hình thành các khoản vốn đầu tư cho sản xuất, kinh doanh.  

DNNVV cũng có nhiều đóng góp quan trọng vào lĩnh vực xuất khẩu của Việt Nam. Nhiều mặt hàng xuất khẩu quan trọng do các DNNVV sản xuất đã tạo được uy tín trên thị trường quốc tế và có đặc trưng truyền thống như: hạt tiêu, hạt điều xuất khẩu, gốm sứ, thủ công mỹ nghệ, thủy sản… Các DNNVV có vai trò khá quan trọng với tư cách là nhà sản xuất trung gian cho các doanh nghiệp lớn xuất khẩu.

Tuy vậy, trong quá trình phát triển, các DNNVV cũng phải chịu đựng nhiều khó khăn do những diễn biến bất thường của kinh tế trong và ngoài nước. Do quy mô vốn nhỏ, trình độ khoa học công nghệ và sáng tạo áp dụng trong sản xuất sản phẩm và dịch vụ còn thấp, chất lượng lao động chưa cao, năng lực quản lý cũng bị hạn chế, nhiều hạn chế từ bản thân doanh nghiệp khiến khả năng tiếp cận cũng như mở rộng thị trường còn gặp nhiều khó khăn. Do quy mô nhỏ nên có rất nhiều DN Việt Nam chưa đủ năng lực cạnh tranh để xuất khẩu sang thị trường nước ngoài hoặc tham gia mạng lưới sản xuất toàn cầu. Đáng lưu ý là xu hướng thiếu các DN có quy mô vừa vẫn tiếp tục gia tăng, xét theo cả tiêu chí lao động và vốn.

Vấn đề quan trọng hiện nay của các DNNVV là thiếu vốn sản xuất và quy mô vốn bình quân của một doanh nghiệp là quá nhỏ. Số doanh nghiệp có quy mô vốn dưới 2 tỷ chiếm tới trên 80%, vì vậy, việc đầu tư công nghệ và trang thiết bị hiện đại (hầu hết là phải nhập từ nước ngoài) là rất khó khăn, trong khi muốn cạnh tranh các doanh nghiệp nước ngoài phải không ngừng cải tiến trang thiết bị, giảm chi phí đầu vào. Nhà nước đã có chính sách hỗ trợ vay vốn tín dụng nhưng việc tiếp cận nguồn vốn này gặp nhiều trở ngại do giá trị thế chấp nhỏ, không có khả năng bảo lãnh tín dụng. Nhiều doanh nghiệp khi thuê đất thì tiền đền bù gần bằng với giá mua đất nhưng lại không được thế chấp để vay vốn. Hiện nay, các khoản vay của các DNNVV của Việt Nam chiếm tới 80% là của các tổ chức phi tài chính và người thân, chỉ có 20% là vay tín dụng từ ngân hàng.

Trình độ công nghệ thấp và chất lượng lao động thấp. Xuất phát từ đặc trưng quy mô vốn nhỏ nên các doanh nghiệp hầu như bị hạn chế trong việc đầu tư công nghệ và trang thiết bị hiện đại. Trình độ quản lý và tay nghề chuyên môn thấp, số lượng chủ các DNNVV qua đào tạo chiếm tỷ lệ rất thấp và hầu như là chưa qua đào tạo chuyên môn; còn công nhân chủ yếu là lao động thủ công, chỉ qua đào tạo nghề ngắn hạn hoặc là những lao động chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang nên trình độ tay nghề vẫn còn nhiều hạn chế. Vì vậy, việc áp dụng các công nghệ kỹ thuật tiên tiến hiện đại cũng gặp nhiều khó khăn.

Trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, việc ký kết Hiệp định Thương mại song phương, đa phương đã đặt các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các DNNVV trước nhiều cơ hội và thách thức mới. Hội nhập kinh tế quốc tế sẽ tạo ra những cơ hội chung cho tất cả các doanh nghiệp có thể tiếp cận với thị trường tự do toàn cầu, tiếp cận chuyển giao công nghệ và nguồn lực tri thức, tăng cường năng lực quản lý…. Đối với DNNVV thì đây là cơ hội để họ có thể tham gia vào các thị trường ngách, mở rộng hợp tác với các đối tác phù hợp, và phát huy được những lợi thế riêng của mình với những sản phẩm có tính đặc trưng, truyền thống mà các nước khác không có. Tuy nhiên, DNNVV sẽ gặp nhiều thách thức và có nguy cơ thất bại ngay chính tại thị trường nội địa chứ chưa nói đến thị trường quốc tế. Thách thức bên ngoài lớn nhất của các DNNVV hiện nay là Việt Nam theo lộ trình gia nhập AFTA thì đa số các mặt hàng được bảo hộ bởi hàng rào thuế quan nhập khẩu sẽ bị xóa bỏ, các công ty đa quốc gia sẽ tập trung sản xuất ở những nước có chi phí thấp nhất trong khu vực, các DNNVV của Việt Nam sẽ mất đi những bạn hàng quan trọng trong việc cung cấp nguyên phụ liệu, dịch vụ cũng như khả năng hợp tác. Các DNNVV sẽ phải đối mặt với các đối thủ cạnh tranh mạnh, nếu như không có khả năng và chiến lược thích hợp thì sẽ bị đào thải khỏi thị trường.

 


[1] Niên giám thống kê 2017

[2] http://tinnhanhchungkhoan.vn/dau-tu/doanh-nghiep-viet-nam-hon-96-la-doanh-nghiep-sieu-nho-150667.html

[3] Doanh nghiệp lớn có mức tăng trưởng trung bình là 9,5%/năm giai đoạn 2008-2013, Sách Trắng 2014

Trích nguồn:NCIF
Tác giả: Minh Hà (Ban Phân tích và dự báo)
  Email    In


 

Bình luận

Mã xác nhận:
Nhập mã xác nhận:
 

Tìm kiếm

Số lượt truy cập : 1097202