Tin Kinh tế- xã hội  > Kinh tế thế giới

Kinh tế Nga bớt khó khăn nhưng khó khởi sắc trong tương lai gần

Cập nhật lúc: 17/07/2017 04:08:00 PM

Sau giai đoạn suy thoái mạnh trước và trong năm 2015, từ năm 2016 đến nay nền kinh tế Nga đã có một số cải thiện, nhiều vấn đề xã hội khởi nguồn từ khó khăn kinh tế được kiểm soát, hàng hóa trên thị trường phong phú hơn và giá cả nhìn chung ổn định. Tuy nhiên, kinh tế Nga khó khởi sắc trong tương lai gần xuất phát từ những khó khăn nội tại và hiệu quả thấp của tiến trình cải cách nền kinh tế.

Số liệu của Cục thống kê Liên bang Nga cho thấy năm 2015, kinh tế Nga giảm 3,7%, trong đó thương mại giảm 33%, dự trữ ngoại tệ - vàng giảm xuống còn chưa đầy 370 tỷ USD. Tuy nhiên, từ năm 2016 đến nay, nền kinh tế bắt đầu có những tín hiệu tích cực, biên độ suy giảm kinh tế được thu hẹp xuống dưới mức 1%. Hãng xếp hạng tín nhiệm Fitch dự báo kinh tế Nga năm 2017 tăng 1,3 %, năm 2018 tăng 2%. Ngân hàng thế giới dự báo kinh tế năm 2017 tăng 1,4% và năm 2018 tăng 1,8%. Là một quốc gia xuất khẩu năng lượng, kỳ vọng về giá dầu tăng trở lại đã góp phần quan trọng giúp phục hồi nền kinh tế. Một yếu tố tích cực khác là dòng vốn chảy ra từ bên ngoài giảm dần, từ mức 150 tỷ USD năm 2014, khoảng 60 tỷ USD năm 2015 xuống mức 9,6 tỷ USD trong 9 tháng đầu năm 2016. Điều này phản ánh niềm tin của các nhà đầu tư vào triển vọng kinh tế Nga đã được củng cố. Dự trữ ngoại tệ và Vàng theo xu hướng tăng trở lại, từ 368,1 tỷ USD tháng 1/2016 lên 391,3 tỷ USD tháng 10/2016; lạm phát giảm từ 12,9% năm 2015 xuống 4,5%, mức thấp nhất trong nhiều năm gần đây; công nghiệp tăng trưởng dương 0,4%.

Tuy nhiên, kinh tế Nga vẫn bị tác động bởi nhiều nhân tố bất lợi. Tình hình xuất khẩu vẫn không mấy lạc quan chủ yếu do Nga còn thiếu hàng hóa mang tính cạnh tranh. Đầu tư tài sản cố định hiện vẫn chưa thoát khỏi xu hướng suy giảm kéo dài trong nhiều năm qua. Theo báo cáo “Tình hình phát triển kinh tế xã hội” được Nga công bố vào tháng 10/2016, sáu tháng đầu năm 2015, đầu tư tài sản cố định của Nga giảm 7,3%, sáu tháng đầu năm 2016 cũng giảm 4,3 %. Trong khi đó, tiêu dùng nội địa chưa được cải thiện. Từ tháng 1 đến tháng 9/2016, tổng giá trị bán lẻ hàng hóa và dịch vụ của Nga là 20.034 tỷ ruble, giảm 5,4% so với cùng kỳ năm 2015, chủ yếu do nhu cầu tiêu dùng nội địa và thu nhập của người dân ở mức thấp. Theo điều tra của Trung tâm thăm dò dư luận của Nga, 61% người Nga cho rằng cần phải cắt giảm chi tiêu, phải tiết kiệm tiền. Bên cạnh đó, tỷ lệ người nghèo vẫn ở mức cao, năm 2016 khoảng 21,4 triệu người, chiếm 14,6% tổng dân số; thu nhập thực tế của người dân Nga liên tục giảm, trong năm 2015 giảm 4,4% và 2016 giảm khoảng 5,2%; quỹ phúc lợi quốc gia ngày càng cạn kiệt và Tháng 2/2017 chỉ còn ở mức khoảng còn 500 tỷ Rup. Bên cạnh đó, các biện pháp trừng phạt kéo dài của Mỹ và phương Tây cũng tạo ra những khó khăn nhất định cho nền kinh tế Nga.

Những chuyển động trong nền kinh tế Nga diễn ra trong bối cảnh những năm gần đây Chính phủ Nga quan tâm thúc đẩy cải cách nhằm mở ra mô hình tăng trưởng kinh tế mới, song đến nay hiệu quả còn chưa rõ ràng. Chủ trương cải cách kinh tế đã được Nga nhấn mạnh trong bài phát biểu của Tổng thống V. Putin (2/2012) về “nhiệm vụ kinh tế của nước Nga”, phát biểu của Thủ tướng Mevedev (9/2015) về “Các thách thức đối với Nga và toàn cầu” và trong các văn kiện thường niên về phương hướng công tác chủ yếu của Chính phủ. Nỗ lực cải cách của Chính phủ Nga cũng được thể hiện qua việc triển khai một số chủ trương phát triển kinh tế, như  (i) Sáng kiến phát triển “Trung tâm sáng tạo Skolkovo” thành một “Thung lũng Silicon” của Nga. Sáng kiến này của Thủ tướng Medvedev đang gặp nhiều khó khăn do đối tượng thu hút đầu tư chủ yếu là các quốc gia phương Tây, nhưng do quan hệ Nga – phương Tây căng thẳng nên nhiều dự án hợp tác lớn về khoa học, kỹ thuật và công nghệ đều đang dậm chân tại chỗ. (ii) Chủ trương tăng cường thay thế nhập khẩu. Việc triển khai chủ trương này trong 3 năm qua đã mang mại thành quả rõ rệt trong lĩnh vực nông nghiệp, người dân Nga được sử dụng nhiều sản phẩm nội địa với giá thành rẻ hơn và nhập khẩu nông nghiệp của Nga năm 2016 đã giảm mạnh gần 30% so với năm 2015. (iii) Phát triển mạnh mẽ vùng Viễn Đông. Dù đây không phải là chính sách mới, nhưng được nhấn mạnh trong thời gian gần đây và đã có một số tiến triển tích cực ban đầu với việc thu hút được sự quan tâm đầu tư của TQ và một số quốc gia khác. Để tăng cường hiện thực hóa chủ trương này, Nga đã thong qua “Luật của khu phát triển vượt trội kinh tế xã hội liên bang”, luật và quy định khác về quản lý đất đai, ưu đãi thuế… làm nền tảng pháp lý cho việc xây dựng 14 đặc khu cũng như các dự án cơ sở hạ tầng giao thông trọng điểm như dự án cảng tự do Vladivostok, hành lang giao thong  “Marina số 1” và “Marina số 2”.

Tuy nhiên, cho đến nay, tiến trình cải cách kinh tế của Nga mới chỉ góp phần giúp kinh tế Nga vượt khó, mà chưa tạo ra được những thay đổi quan trọng mang tính đột phá nhằm định hình một mô hình tăng trưởng mới. Nền kinh tế Nga vẫn đang đối diện với những vấn đề lớn như: (i) Thứ nhất, điều chỉnh nhưng chưa làm thay đổi được kết cấu kinh tế. Mặc dù Nga nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế nhưng môi trường bên trong và bên ngoài không cho phép Chính phủ Nga có những bước đi quyết liệt nhằm điều chỉnh kết cấu. Từ môi trường bên ngoài, các biện pháp trừng phạt của Mỹ và phương tây khiến Nga khó có khả năng tiếp cận công nghệ và nguồn vốn của phương Tây được coi là những nhân tố quan trọng giúp Nga chuyển đổi cơ cấu sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh. Từ bên trong, do nhu cầu đảm bảo chính trị - xã hội, nhất là trong bối cảnh bầu cử ở Nga tới gần, Tổng thống V. Putin không thể tiếp tục cắt giảm chi tiêu ngân sách dành cho an sinh – phúc lợi xã hội. Khi kinh tế khó khăn, các doanh nghiệp nhà nước lớn đều là trụ cột của nền kinh tế, nên Nga càng phải thận trọng hơn với việc tư nhân hóa các doanh nghiệp mang tính chiến lược vì việc đẩy mạnh tư nhân hóa khiến Chính phủ lo ngại hơn về tình trạng lũng đoạn nền kinh tế của các nhà tài phiệt hoặc các tập đoàn giàu có muốn thông qua khai thác tài nguyên để đạt được lợi nhuận chứ không muốn đầu tư vốn vào lĩnh vực ít lợi nhuận, rủi ro cao mà nhà nước mong muốn. (ii) Thứ hai, lĩnh vực ngoại giao và an ninh - quốc phòng tiêu hao quá nhiều nguồn lực. Thực tế cho thấy vài năm gần đây, quan hệ giữa Nga với Mỹ và phương Tây luôn căng thẳng, buộc Nga phải đầu tư nhiều nguồn lực, nhất là không ngừng tăng ngân sách quốc phòng (ngân sách quốc phòng của Nga năm 2015 – 2016 chiếm khoảng 19% tổng ngân sách, để ứng phó các thách thức và để triển khai chiến lược nước lớn của Nga trên thế giới. (iii) Thứ ba, những yếu kém tồn tại nhiều năm qua ở nước Nga trong việc quản lý vùng lãnh thổ rộng lớn, mật độ dân số ít và những yếu kém trong việc phát huy hiệu quả những lợi thế về nguồn tài nguyên dồi dào đã cản trở việc Nga tạo ra những thế mạnh riêng, đặc thù cho phát triển đất nước. (iv) Thứ tư, hoạt động sản xuất kinh doanh hàng hóa và dịch vụ của nhiều doanh nghiệp tại Nga vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ tâm lý vì lợi ích trước mắt mà chưa tính đến lợi ích tổng thể và lâu dài, điều này bộc lộ rõ nét trong lĩnh vực du lịch, nhà hàng, khách sạn và các dịch vụ liên quan, khiến Nga vẫn kém hấp dẫn đối với du khách nước ngoài. (v) Thứ năm, năng lực chuyển hóa công nghệ thành sản phẩm hàng hóa còn yếu. Nga có trình độ giáo dục khá cao, nhiều nhân tài trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật và công nghệ nhưng trên thực tế sản xuất sản phẩm dựa trên khoa học kỹ thuật và công nghệ cao của Nga chỉ hơn thế giới trong một vài lĩnh vực trong khi lạc hậu so với thế giới trong nhiều lĩnh vực khác. (vi) Thứ sáu, tốc độ già hóa dân số gia tăng và tỷ lệ dân số có khả năng tự lập về kinh tế có xu hướng giảm trong cơ cấu dân số. Nhiều dự báo cho rằng đến năm 2030 dân số Nga không tăng hoặc thậm chí giảm khoảng 4 triệu người so với hiện nay và xu hướng già hóa dân số sẽ tác động tiêu cực tới lực lượng lao động của Nga. Bên cạnh đó, tỷ lệ dân số tự lập về kinh tế được dự báo cũng sẽ giảm từ 72 triệu người năm 2017 xuống còn khoảng 68 triệu người vào năm 2030, khiến tiêu dùng hộ gia đình khó cải thiện và tác động tiêu cực tới tăng trưởng kinh tế./. 

Nguồn: Tổng hợp từ Tạp chí Forbes, Thời báo toàn cầu và IMF. 

Trích nguồn:NCIF
Tác giả: Nguyễn Thị Hồng
  Email    In


 

Bình luận

Mã xác nhận:
Nhập mã xác nhận:
 

Tìm kiếm

Số lượt truy cập : 1097202