Tin Kinh tế- xã hội  > Thị trường, giá cả

Xuất khẩu gạo nửa đầu năm 2014 đang gặp khó khăn

Cập nhật lúc: 02/07/2014 10:08:50 AM

Xuất khẩu gạo trong năm tháng đầu năm nay giảm gần 20% so với cùng kỳ năm ngoái do nhiều thị trường truyền thống tại châu Phi và Malaysia đã rơi vào tay Thái Lan. Dự báo từ nay đến cuối năm, sẽ có nhiều yếu tố khó khăn tác động đến xuất khẩu gạo của Việt Nam.

Teo tóp thị trường xuất khẩu

Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), xuất khẩu gạo 5 tháng đầu năm 2014 đạt 2,336 triệu tấn, trị giá đạt hơn 1 tỷ USD, giá xuất khẩu bình quân đạt 433 USD/tấn. So với 5 tháng đầu năm 2013, số lượng giảm 16,18%, trị giá giảm 15,68 %, giá bình quân giảm 0,72 USD/tấn. Điều đáng lưu ý là thị trường xuất khẩu trong 5 tháng chủ yếu vào Trung Quốc, chiếm tới 42,7% tổng lượng gạo xuất khẩu của cả nước.

Giải thích việc xuất khẩu sụt giảm, VFA cho rằng do châu Phi là thị trường xuất khẩu gạo lớn thứ hai của Việt Nam trong thời gian qua đã rơi vào tay Thái Lan. Ngoài ra, Malaysia đã mua hầu hết gạo Thái Lan cho nhu cầu trong năm 2014, trong khi Indonesia chưa có nhu cầu nhập khẩu. “Do quyết tâm xả hàng, người Thái bán gạo với mọi giá nên gạo VN không thể cạnh tranh được” - ông Phạm Văn Bảy, phó chủ tịch VFA, lý giải.

Trong khi đó theo dự báo mới nhất của Bộ Nông nghiệp Mỹ và Tổ chức Lương nông Liên Hiệp Quốc, nhu cầu gạo năm 2014 tăng nhiều so với năm 2013, nhưng tồn kho cuối kỳ vẫn cao hơn năm trước. Do đó, xu hướng giá thị trường thế giới dự báo vẫn tiếp tục giảm do cung cấp thừa và cạnh tranh gay gắt giữa các nguồn cung cấp chính ở châu Á. Thái Lan đang tìm mọi cách xuất khẩu để lấy tiền trả nợ nông dân và giảm bớt tồn kho quá lớn đang xuống cấp theo thời gian. Ước tính mức tồn kho của Thái Lan hiện còn 14-17 triệu tấn, chưa tính sản lượng thu hoạch mới.

Bấp bênh giá bán

Ông Nguyễn Hùng Linh, tân Chủ tịch VFA cho biết, vướng mắc lớn nhất vẫn là giá bán. Không chỉ gặp khó ở thị trường truyền thống như Philippines, gạo nước ta hiện đang bế tắc trên các thị trường chủ lực khác. Những tháng đầu năm 2014, xuất khẩu sang châu Phi đã giảm hơn 60%, châu Mỹ giảm hơn 50%. 

Ông Lâm Anh Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Lương thực Thịnh Phát, cho biết gạo Việt đang ngưng xuất khẩu vì chịu sức ép cạnh tranh từ hai đối thủ Ấn Độ và Pakistan nhờ lợi thế cước phí vận tải thấp hơn nên giá rẻ hơn từ 30 đến 40 USD/tấn. Đặc biệt Thái Lan đang “làm mưa làm gió” thị trường châu Phi khi bán hơn 1 triệu tấn gạo với giá rẻ nhất, thấp hơn gạo Việt từ 5 đến 10 USD/tấn. “Sức ép trả nợ cho nông dân, nỗi lo hư hỏng gạo nếu trữ lâu trong kho và mục đích chính trị đã buộc Thái Lan bán tháo gạo bằng cách bán giá rẻ nhất. Điều này đã đẩy DN Việt Nam rơi vào thế khó, bán thì không ai mua, mà giảm giá thì lỗ, đua với Thái Lan bán rẻ thì không thể” - ông Tuấn chia sẻ. 

Ngay tại thị trường trong nước, DN xuất khẩu gạo cũng đang bị mắc kẹt khi Trung Quốc không chịu mua gạo qua chính ngạch mà đẩy mạnh xuất khẩu tiểu ngạch.  Điều này tạo điều kiện cho giá gạo nội địa tăng lên, nếu mua vào thì DN phải bán ra với giá xuất khẩu cao hơn giá thị trường từ 5 đến 10 USD/tấn. Như vậy DN mua vào thì bán ngay chắc chắn lỗ, mà bây giờ muốn bán cũng không ai mua vì cạnh tranh từ Thái Lan. 

Hiện nay, việc quy định giá sàn xuất khẩu gạo được áp dụng theo Thông tư số 89/2011. Theo đó, giá sàn gạo xuất khẩu bình quân của từng tiêu chuẩn phẩm cấp gạo bằng tổng của giá vốn, lợi nhuận dự kiến và các loại thuế phải nộp. Từ cuối tháng 4 đến nay, giá tối thiểu gạo xuất khẩu loại 25% tấm được VFA công bố là 375 USD một tấn. Mức chênh lệch giá giữa các loại gạo khác, do các thương nhân tính toán và quyết định.

Cũng liên quan đến tình hình xuất khẩu gạo, gần đây, Vinafood 1 và Vinafood 2 Việt Nam trúng 4 gói thầu cung ứng tổng cộng 800.000 tấn cho Philippines nhờ đưa ra mức giá thấp nhất. Tuy nhiên, nhiều đơn vị nhận được hợp đồng ủy thác xuất khẩu từ 2 đơn vị trên đã "tháo chạy" do mức giá quá thấp, doanh nghiệp có thể lỗ. PGS TS Nguyễn Văn Nam - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thương mại cho biết, với lần bỏ thầu giá thấp này, tất cả thương nhân nước ngoài mua gạo Việt Nam đều lấy giá này làm đối sánh đánh sập toàn bộ giá gạo Việt Nam xuống thấp.

Đẩy mạnh các biện pháp tăng xuất khẩu gạo

Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải vừa có văn bản chỉ đạo về tình hình và giải pháp xuất khẩu gạo, gửi tới các địa phương và doanh nghiệp, hiệp hội. Theo đó, đại diện Chính phủ nhận định thời gian tới, các nước xuất khẩu gạo truyền thống sẽ tiếp tục cạnh tranh gay gắt. Bên cạnh đó là sự tham gia của các nước mới, các nước nhập khẩu cũng tăng cường tự cung tự cấp lương thực, từng bước giảm nhập khẩu gạo... Đây là một trong những yếu tố khó khăn tác động đến xuất khẩu gạo của Việt Nam trong thời gian tới.

Trước tình hình đó, Phó thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương chủ trì phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) theo dõi diễn biến giá, cân đối cung cầu lúa gạo để kịp thời thực hiện các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu, chủ động các biện pháp ứng phó khi có diễn biến bất thường.

Bộ chủ trì phối hợp với VFA báo cáo Thủ tướng việc xem xét, điều chỉnh cơ chế điều hành xuất khẩu gạo vào từng thị trường có hợp đồng tập trung, đảm bảo khai thác tối đa cơ hội xuất khẩu và phù hợp với đặc thù từng thị trường.

Phó thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Công Thương chỉ đạo VFA, Tổng công ty Lương thực miền Bắc, Tổng công ty lương thực miền Nam và các doanh nghiệp ủy thác thực hiện nghiêm túc việc giao hàng xuất khẩu gạo cho Philipines theo đúng chất lượng, tiến độ cam kết, đảm bảo uy tín, củng cố và giữ thị trường. Trường hợp không thực hiện đúng chỉ tiêu hợp đồng tập trung đã phân bổ thì phải xử lý theo quy định.

Bộ Công Thương cần chủ trì phối hợp với hải quan, VFA và UBND các tỉnh biên giới rà soát, nắm chắc số liệu về xuất khẩu gạo (kể cả xuất khẩu chính ngạch và tiểu ngạch), số liệu tồn kho, dự trữ, lưu thông của các doanh nghiệp để đảm bảo tính chính xác về số liệu cung cầu. Bên cạnh đó, cơ quan này cần đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại gạo tại các thị trường truyền thống và thị trường mới, triển khai có hiệu quả các bản ghi nhớ về thương mại nông sản đã ký.

Ngành công thương cuãng được yêu cầu phối hợp với Bộ ngoại giao chỉ đạo các cơ quan đại diện ở nước ngoài tiếp tục hỗ trợ các doanh nghiệp thực hiện hoạt động xúc tiến xuất khẩu gạo. Đặc biệt, Phó thủ tướng nhấn mạnh cần đưa nội dung hợp tác về thương mại gạo vào chương trình làm việc của ủy ban liên Chính phủ với các nước nhập khẩu gạo lớn, tiềm năng. Ưu tiên dành nguồn kinh phí bổ sung ngoài dự toán 2014 cho chương trình xúc tiến thương mại quốc gia phục vụ xúc tiến thương mại gạo từ nay đến cuối năm.

Đối với VFA, Phó thủ tướng yêu cầu phải nghiên cứu, điều chỉnh kịp thời giá sàn xuất khẩu gạo cho phù hợp với cân đối cung cầu, ngăn ngừa những diễn biến bất lợi.

Đồng bộ các giải pháp

GS Võ Tòng Xuân, chuyên gia Nông nghiệp cho rằng xuất khẩu gạo cũng như các nông sản luôn lâm vào tình trạng được mùa mất giá không phải là bí giải pháp. Mà giải pháp đã có, đang làm nhưng làm không đến nơi, thiếu liên kết đồng bộ. 

Theo GS Võ Tồng Xuân, giải pháp ấy là nguyên tắc là “ba chân”, gồm: Chân thứ nhất là tổ chức sản xuất, chế biến xuất khẩu với những quy chế chặt chẽ, nghiêm ngặt từng thành viên trong chuỗi liên kết, vi phạm sẽ bị phạt. Chân thứ hai là xúc tiến thương mại và chân thứ ba là tiêu chuẩn khoa học kỹ thuật để nâng cao chất lượng. 

Đáng buồn là thời gian qua chúng ta lại cắt khúc từng công đoạn này, mạnh ai nấy làm. Như việc tổ chức trồng nông sản khác theo hướng tiêu chuẩn GAP nhưng khi dự án của các tổ chức phi chính phủ làm xong, rút đi thì người nuôi cũng ngưng thực hiện. Vì họ không thấy lợi ích trong việc tiếp tục áp dụng các quy chuẩn GAP. Bởi lẽ phải liên kết chặt giữa sản xuất với tiếp cận thị trường thì chúng ta chỉ hướng dẫn phần kỹ thuật trồng mà chưa hướng dẫn người dân tiếp cận thị trường hay liên kết lại để cùng tạo ra sản lượng hàng hóa lớn cung ứng thị trường. Cánh đồng lớn làm một mô hình chuỗi liên kết ba chân tốt nhất từ trước đến nay của ngành lúa gạo nhưng có mấy DN chịu làm và làm tốt các khâu.

Tài liệu tham khảo:
1.    Sơ bộ tình hình xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam tháng 5 và 5 tháng năm 2014, Hải Quan Việt Nam.
2.    Xuất khẩu gạo “bế ngoại, tắc nội”, Theo Pháp luật TP HCM.
3.    Đẩy mạnh các biện pháp tăng xuất khẩu gạo, Theo Vnexpress.
4.    Doanh nghiệp trả chỉ tiêu xuất khẩu gạo, Theo Người lao động.
5.    Từ bán rẻ-mua rẻ tới bỏ giá sàn xuất khẩu gạo, Theo Đất Việt.
6.    Teo tóp thị trường xuất khẩu gạo, Theo Tuổi trẻ.
 

Trích nguồn:NCSEIF
Tác giả: La Hoàn (tổng hợp)
  Email    In


 

Bình luận

Mã xác nhận:
Nhập mã xác nhận:
 

Tìm kiếm

Số lượt truy cập : 1097202