Tin Kinh tế- xã hội  > Doanh nghiệp

Doanh nghiệp nhà nước và các khúc cua tay áo

Cập nhật lúc: 09/10/2012 04:37:51 PM

 Nếu không tách bạch rõ chức năng quản lý nhà nước và quản lý doanh nghiệp trong các cơ quan quản lý nhà nước, điểm nghẽn đối với cơ chế phân công, phân cấp quản lý doanh nghiệp nhà nước sẽ vẫn còn.

Các quyết định bất ngờ

Cuối tuần trước, vài ngày sau thời điểm “được trả về nhà cũ” của các tổng công ty trực thuộc hai tập đoàn Công nghiệp xây dựng Việt Nam và Phát triển nhà và đô thị Việt Nam, những người trong cuộc cùng không ít người quan tâm vẫn chưa thôi cảm giác “chơi vơi”.

Không muốn xuất hiện trên báo chí, song lãnh đạo một số tổng công ty trực thuộc các tập đoàn kinh tế nhà nước vừa bị xoá tên, tâm tư khá nhiều về tương lai của họ, nhất là chặng đường chở lại vòng quản lý của Bộ Xây dựng sẽ như thế nào, can thiệp kế hoạch kinh doanh, nhân sự… của họ ra sao, khi họ không thực sự còn nguyên vẹn như những doanh nghiệp đã từng được bị gộp lại trong chiếc áo tập đoàn hơn hai năm trước.

Hơn thế, trong lúc này, khi các hoạt động sắp xếp, tổ chức lại bộ máy theo yêu cầu mới chưa được thực hiện kịp theo Quyết định 1428/QĐ-TTg, không tránh khỏi những khoảng trống pháp lý trong tổ chức, hoạt động và bộ máy của các đơn vị được nêu tên.

Có vẻ như khúc cua gấp trong sắp xếp DNNN của khu vực doanh nghiệp Bộ Xây dựng đã được lại lặp. Còn nhớ, khi Thủ tướng Chính phủ ký quyết định phê duyệt Đề án thí điểm thành lập 2 tập đoàn trong ngành xây dựng ngày 12/1/2010, tranh luận về sự cần thiết hay không, khi tập hợp các thương hiệu lớn trong ngành nghề trong mô hình tập đoàn một cách hành chính, không thông qua công cụ thị trường vẫn đang diễn ra một cách gay gắt. Đó là chưa kể tới kế hoạch được công bố trước đó của Tổng công ty Lắp máy Việt Nam (Lilama) về kế hoạch Tập đoàn Công nghiệp nặng Việt Nam trên cơ sở lấy Lilama làm nòng cốt. Khi đó, giới chuyên gia kinh tế cũng cảnh báo về mối liên kết lỏng lẻo, thậm chí không đồng thuận, giữa các công ty mẹ, công ty con trong tập đoàn được thành lập bằng các quyết định hành chính.

Thực tế hơn 2 năm hoạt động đã chứng minh, những lo ngại này trở thành hiện thực. Thậm chí, nhìn vào hoạt động của HUD thời gian qua, dường như chưa có một dự án chung nào dưới cái “mũ” tập đoàn được thực hiện.

Trong buổi làm việc giữa các tập đoàn kinh tế nhà nước với Đảng uỷ khối Trung ương hồi cuối năm ngoái, ông Nguyễn Đăng Nam, Chủ tịch HUD cũng đã băn khoăn về vị trí của Tập đoàn trong thực hiện mục tiêu chính được giao là, góp phần tham gia điều tiết thị trường bất động sản, công cụ hiện hữu để thực hiện các chương trình phát triển đô thị, nhà an sinh xã hội, nhà thu nhập thấp, nhà ở sinh viên… “Chúng tôi có những dự án phục vụ các chương trình này theo chỉ đạo. Các doanh nghiệp khác cũng tham gia. Cơ chế dành cho Tập đoàn không có gì đặc biệt hơn, vậy Tập đoàn giúp được gì hơn trong lĩnh vực này?”, ông Nam đặt câu hỏi khi cho rằng, nếu không được thực hiện các dự án quy mô lớn thì không đảm bảo được mục tiêu chính được giao.

Trong khi đó, thị trường cũng khá bất ngờ bởi thông tin này. Mặc dù trước đó, những đồn đoán đã xuất hiện, song hầu như không có một thông tin chính thức nào được đưa ra. Lo ngại về việc thiếu minh bạch trong thông tin về khu vực DNNN lại nổi lên.

Cũng mới vừa tuần trước, trong Lễ công bố Báo cáo cập nhật triển vọng phát trển châu Á năm 2012 của ADB tại Hà Nội, ông Dominic Mellor, Chuyên gia kinh tế quốc gia của ADB thẳng thắn, sự không minh bạch và rõ ràng về thông tin của khu vực DNNN này đang đặt lên khu vực tài chính những rủi ro không thể tiên lượng trước. “Khi đánh giá về khả năng khu vực tài chính của Việt Nam có thể sẽ phải đối mặt, chúng tôi nhận thấy rằng, mặc dù quy mô nợ xấu trong hệ thống ngân hàng có vẻ không rõ ràng, song dẫu sao vẫn có những con số được công bố chính thức. Nhưng, với khu vực DNNN, cho tới thời điểm này, hầu như không có được thông tin để dự đoán tình hình. Mọi việc chỉ được biết đến khi Chính phủ đã thực hiện xong công việc”, ông Dominic Mellor nói.

Ngay cả vị giám đốc quốc gia của ADB tại Việt Nam, ông Tomoyuki cũng phải lên tiếng rằng, không rõ khi nào các hành động tiếp theo đã được kiến nghị trong các kế hoạch cải cách lĩnh vực tài chính và DNNN được thực hiện và sẽ thực hiện như thế nào. Đây là lý do khiến ADB xếp DNNN lên trên những rủi ro về quy mô nợ xấu, tình trạng sở hữu chéo giữa các ngân hàng.

Các câu hỏi để ngỏ

Quyết định 1428/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ kết thúc thí điểm hình thành VNIC và HUD là một văn bản của chủ sở hữu nhà nước dành cho các DNNN thuộc quyền sở hữu của mình. Tuy nhiên, về hình thức, cách thức văn bản, không có điểm gì khác biệt so với các văn bản điều hành của Thủ tướng Chính phủ.

Đây là một thực tế, vì hiện vẫn chưa phân biệt rõ giữa phương thức, cách thức thực hiện chức năng chủ sở hữu nhà nước với phương thức, cách thức thực hiện chức năng quản lý nhà nước. Mọi quy định, quyết định của Nhà nước về quản lý DNNN (dù theo nghĩa rộng hay nghĩa hẹp; với nghĩa là quản lý nhà nước về kinh tế hay là sử dụng quyền năng chủ sở hữu) đều thể hiện bằng các hình thức văn bản giống nhau: hoặc theo hình thức văn bản quy phạm pháp luật, hoặc theo hình thức văn bản hành chính.

Điều này lý giải phần nào lo ngại lớn nhất vào thời điểm này từ các tổng công ty nhà nước mới tái thành lập trực thuộc Bộ Xây dựng rằng, Bộ Xây dựng sẽ thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu nhà nước đối với họ như thế nào.

Trước đó, khi hoạt động dưới tầm kiểm soát trực tiếp của Thủ tướng Chính phủ, trong chiếc áo tập đoàn, hầu hết mọi quyết định mang tính chiến lược của các tập đoàn này đều được Thủ tướng Chính phủ trực tiếp chỉ đạo. Có những thuận lợi rất lớn bởi cơ chế trực tiếp này. Tới đây, quy trình này sẽ được chuyển lên các đơn vị thuộc Bộ Xây Dựng, với những công chức đang thực thi chức năng quản lý nhà nước.

Thực ra, sự thiếu phân định rõ trong quản lý nhà nước và quản lý doanh nghiệp đang là trở ngại lớn nhất trong hoạt động của khu vực DNNN.

Kể từ khi có Luật DNNN năm 2003 và tiếp đó là Luật Doanh nghiệp 2005, mô hình đại diện chủ sở hữu với tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước được thực hiện theo hình thức “phân tán”. Đến cuối năm 2011, theo thống kê của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, có đến 101 đầu mối quản lý trực tiếp 1.309 DN 100% vốn nhà nước (chưa tính đến các đầu mối quản lý các DN chỉ có một phần vốn nhà nước). Có 5 đầu mối tham gia thực hiện các nhiệm vụ của chủ sở hữu nhà nước gồm: 4 bộ tổng hợp là Tài chính, Nội vụ, Lao động - Thương binh và Xã hội, Kế hoạch và Đầu tư, và Văn phòng Chính phủ... Trong “mê trận” này, nếu không tách được chức năng quản lý nhà nước và quản lý doanh nghiệp tại các cơ quan quản lý DNNN, thì điểm nghẽn đối với phân công, phân cấp quản lý DNNN sẽ tiếp tục là rào cản cho các kế hoạch đổi mới quản lý DNNN, nâng cao hiệu quả DNNN, tạo ra sân chơi bình đẳng cho các DNNN và DN ngoài nhà nước.

Trích nguồn:baodautu
Tác giả: Bảo Duy
  Email    In


 

Bình luận

Mã xác nhận:
Nhập mã xác nhận:
 

Tìm kiếm

Số lượt truy cập : 1097202